Кето диета ұстанғанда, әдетте тәуліктік калорияның 70–80%-ы майдан, 10–20%-ы ақуыздан, 5–10%-ы көмірсудан түседі. Бұл диетаның басты өлшемі — көмірсу мөлшері: көп нұсқасында күніне 50 г-нан аз, ал қатаң нұсқаларында небәрі 20 г болады. Гарвардтың The Nutrition Source ресурсы 2 000 ккал үшін шамамен 165 г май, 75 г ақуыз және 40 г көмірсу деген мысал келтіреді.
Бұл пайыздар кето диетасының кең таралған нұсқаларында ұсынылатын үлесті көрсетеді. Олар дәрігер тағайындаған норма емес. Алдымен өзіңізге қажет калория мөлшерін анықтау керек, өйткені кето ұстанғанда да калорияны ескеру қажет: қатаң бақылаумен жүргізілген зерттеуде калория мөлшерін өзгертпей, көмірсуды маймен алмастыру денедегі майдың азаюын жеделдетпеген.
Кето диета: калорияға қарай май, ақуыз және көмірсу мөлшері
Кестеден тәуліктік калория мөлшеріңізді тауып, сол жолдағы мәндерді қараңыз. Май мен ақуыз бағандарында пайыздық үлес грамға айналдырылған: майдың әр грамында 9 ккал, ақуыздың әр грамында 4 ккал бар. Көмірсу бағанындағы ең жоғары мән — 50 г, себебі кето диетасының көп нұсқасында тәуліктік калория қанша болса да, осы шек сақталады.
| Тәуліктік калория | Май (70–80%) | Ақуыз (10–20%) | Көмірсу (5–10%, 50 г дейін) |
|---|---|---|---|
| 1 400 ккал | 109–124 г | 35–70 г | 18–35 г |
| 1 600 ккал | 124–142 г | 40–80 г | 20–40 г |
| 1 800 ккал | 140–160 г | 45–90 г | 23–45 г |
| 2 000 ккал | 156–178 г | 50–100 г | 25–50 г |
| 2 200 ккал | 171–196 г | 55–110 г | 28–50 г |
| 2 500 ккал | 194–222 г | 63–125 г | 31–50 г |
Үш аралықтың да ең жоғары мәнін бір уақытта алуға болмайды. Алдымен көмірсу мен ақуыз мөлшерін белгілеңіз, ал қалған калорияны майдан аласыз. Келесі бөлімде осы есепті көрсетеміз.
Кето диетасында май, ақуыз бен көмірсуды 4 қадаммен есептеу
- Калория мөлшерін белгілеңіз. Мысалы, күніне 1 800 ккал. Алдымен күніне қанша калория қажет екенін анықтаңыз, ал салмақ тастағыңыз келсе, калория тапшылығын жасау үшін бұл мөлшерді орнымен азайтыңыз.
- Көмірсу мөлшерін бекітіңіз. 20 мен 50 г аралығындағы бір мәнді таңдаңыз. Бұл мысалда 30 г аламыз. Әр грамында 4 ккал болғандықтан, бұл 120 ккал немесе тәуліктік калорияның шамамен 7%-ы болады.
- Ақуыз мөлшерін белгілеңіз. 1 800 ккал рационында 10–20% дегеніміз — 45–90 г ақуыз. 90 г алайық, бұл — 360 ккал. Салмағыңыз бен жаттығуыңызды ескеріп, осы мөлшерді тексеру үшін күніне қанша ақуыз қажет екені туралы оқыңыз.
- Қалған калорияны майға бөліңіз. 1 800 − 120 − 360 = 1 320 ккал. Оны 9-ға бөлсеңіз, шамамен 147 г май шығады. Бұл — жалпы калорияның 73%-ы.
Сонымен, мақсат — 147 г май, 90 г ақуыз және 30 г көмірсу. Біздің макронутриенттер калькуляторымыз 1-қадамды орындауға көмектеседі, бірақ ол көмірсу үлесі 45% болатын жалпы рационға арналған. Сондықтан ондағы граммен берілген мәндерді кето үшін қолданбаңыз. Кәдімгі тамақтану үлгісіне арналған осындай есепті май, ақуыз бен көмірсуды қалай есептеу керек деген мақаладан қараңыз.
1 800 ккал болатын бір күндік кето диета мәзірі
Енді осы мөлшерге сай тағамдарды қарастырайық. Нақты тағам мөлшері есеппен грамына дейін сәйкес келе бермейді, бірнеше грамға ауытқу қалыпты. Барлық мән USDA FoodData Central деректері бойынша есептелді.
| Ас | Тағамдар | Калория | Ақуыз | Май | Көмірсу |
|---|---|---|---|---|---|
| Таңғы ас | Жұмыртқа 150 г (шамамен 3 дана), сары май 15 г, шпинат 100 г | 345 ккал | 22 г | 27 г | 5 г |
| Түскі ас | Тауықтың төс еті 110 г (шикі), авокадо 100 г, қияр 100 г, зәйтүн майы 30 г | 572 ккал | 27 г | 48 г | 12 г |
| Тіскебасар | Бадам 20 г, грек жаңғағы 20 г, чеддер ірімшігі 30 г | 368 ккал | 14 г | 33 г | 8 г |
| Кешкі ас | Албырт балығы 120 г (шикі), брокколи 100 г, зәйтүн майы 25 г | 505 ккал | 27 г | 41 г | 7 г |
| Барлығы | 1 789 ккал | 91 г | 149 г | 32 г |
Зәйтүн майы мен сары майға назар аударыңыз: осы 70 г майдан 600 ккал-ға жуық аласыз. Бұл — бір күндік калорияның үштен біріндей. Бір қасық майды өлшемей қоссаңыз, кето ұстанғанда калория мөлшерінен оп-оңай асып кетуіңіз мүмкін.


100 г өнімдегі көмірсу: күндік шек қаншаға жетеді?
30 г көмірсу шегіне тез жетуге болады. Піскен күріштің 100 г порциясындағы көмірсу осы шекке жуықтайды, ал 100 г шпинатта шамамен 4 г көмірсу ғана бар. Тағамды кестеде көрсетілген күйінде өлшеңіз. Басқа да көптеген өнімнің калориясы, майы, ақуызы мен көмірсуын тағамдардың калория кестесінен қараңыз.
| Өнім | 100 г өнімдегі жалпы көмірсу | Оның ішінде тағамдық талшық |
|---|---|---|
| Ақ нан | 49,4 г | 2,7 г |
| Піскен ақ күріш | 28,2 г | 0,4 г |
| Банан | 22,8 г | 2,6 г |
| Бадам | 21,6 г | 12,5 г |
| Суға піскен картоп | 20,0 г | 1,8 г |
| Қабығы аршылмаған алма | 13,8 г | 2,4 г |
| Грек жаңғағы | 13,7 г | 6,7 г |
| Авокадо | 8,5 г | 6,7 г |
| Шикі брокколи | 6,6 г | 2,6 г |
| Шикі гүлді қырыққабат | 5,0 г | 2,0 г |
| Майы алынбаған сүт | 4,8 г | 0 г |
| Қоспасыз, майы алынбаған сүттен жасалған йогурт | 4,7 г | 0 г |
| Шикі шпинат | 3,6 г | 2,2 г |
| Чеддер ірімшігі | 3,4 г | 0 г |
| Шикі кәді | 3,1 г | 1,0 г |
| Жұмыртқа | 0,7 г | 0 г |
| Тауықтың төс еті, албырт, зәйтүн майы | 0 г | 0 г |
Кетода жалпы көмірсуды санау керек пе, әлде таза көмірсуды ма?
Таза көмірсу — жалпы көмірсу мөлшерінен талшықты алып тастағандағы мән. Айырмасы авокадо мысалынан көрінеді: жалпы көмірсуы 8,5 г, ал таза көмірсуы небәрі 1,8 г. Бірақ сіз кездестіретін шектеулердің бәрі бірдей таза көмірсуға қатысты емес. Гарвард көрсеткен 50 г-нан аз деген мөлшер жалпы көмірсуға қатысты. Ал төменде сөз болатын негізгі метаталдауда 50 г шегі жай ғана көмірсудың граммен берілген мөлшері ретінде көрсетілген.
Қай тәсілді таңдасаңыз да, соны ұстаныңыз: екеуін араластырсаңыз, күндер арасындағы көрсеткіштерді салыстыру мүмкін болмайды. Жалпы көмірсуды санау — қатаңырақ әрі қателікке азырақ жол беретін тәсіл. Өнімнің заттаңбасын да тексеріңіз: USDA деректеріндегі көмірсуға талшық кіреді. Ал кей елдерде заттаңбада талшық бөлек көрсетіліп, көмірсу жолындағы мәннен оның мөлшері шегеріліп қойылған болады. Кето диетасын ұстанбайтындарға арналған тәуліктік көмірсу мөлшерін күніне қанша көмірсу қажет деген мақаладан қараңыз.
Кето салмақ тастауға көбірек көмектесе ме?
Ұзақ мерзімді зерттеулерге қарағанда, айырмашылық аз ғана. Кемінде 12 ай бақыланған 13 рандомизацияланған зерттеудің метаталдауында тәулігіне 50 г немесе одан аз көмірсу тұтынатын диета мен майы аз диета салыстырылған. Көмірсуы өте аз диета ұстанғандар орта есеппен 0,91 кг көбірек салмақ тастаған. Сол талдауда олардың триглицерид көрсеткіштері мен диастолалық қан қысымы жақсарып, HDL холестерині артқан, бірақ LDL холестерині де өскен.
Тамақтану қатаң бақыланатын стационарда жүргізілген шағын зерттеу бұл көріністі ішінара түсіндіреді. Артық салмағы немесе семіздігі бар он жеті ер адам 4 апта бойы көмірсуы көп рационмен, содан кейін 4 апта бойы кетогендік рационмен тамақтанған. Екі кезеңде де калория мен ақуыз мөлшері бірдей болған. Олардың энергия шығыны аздап артқанымен, денедегі майдың азаюы жеделдеудің орнына баяулаған. Зерттеу қысқа мерзімде әрі тек ер адамдар арасында жүргізілген, сондықтан оны дәлелдердің бір бөлігі ретінде ғана қарастырыңыз.
Іс жүзіндегі қорытынды мынадай: кето калорияны азырақ тұтынуға көмектессе және оны ұзақ ұстана алсаңыз, нәтиже беруі мүмкін. Ал нан мен жеміссіз ұзақ жүре алмайтын болсаңыз, кәдімгі калория тапшылығымен де ұқсас нәтижеге жете аласыз.
Жанама әсерлері және алдымен дәрігермен кеңесу қажет жағдайлар
Көмірсуды өте аз тұтынғанда қарын ашуы, шаршау, көңіл күйдің төмендеуі, ашушаңдық, іш қату, бас ауруы және ойды жинақтаудың қиындауы байқалуы мүмкін. Бұл белгілер бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін созылуы мүмкін. Мұны жиі «кето-тұмау» деп атайды. Ұзақ мерзімде бүйректе тас пайда болуы, остеопороз және несеп қышқылы деңгейінің жоғарылауы ықтимал салдарлар ретінде аталады. Бір сыни шолуда адамдардың көпшілігі үшін кетоның қаупі пайдасынан басым болуы мүмкін деген тұжырым жасалған. Бұған тамақтану сапасының төмендеуі және ұзақ мерзімді қауіпсіздігі туралы деректердің тым аздығы негіз болған.
Мына жағдайлардың бірі сізге қатысты болса, диетаны бастамас бұрын дәрігермен кеңесіңіз:
- Қант диабетіңіз бар немесе қандағы қантты төмендететін дәрі қабылдайсыз.
- Бүйрек не бауыр ауруыңыз бар.
- Жүктісіз, бала емізіп жүрсіз немесе жүктілікті жоспарлап жүрсіз. Ұрықтануға дейінгі және одан кейінгі кезеңде көмірсуы аз диета ұстану туа біткен даму ақаулары қаупінің жоғары болуымен байланысты.
- Балаға не жасөспірімге диета таңдап жүрсіз.
Кетода май, ақуыз бен көмірсуды есептегенде жиі жіберілетін қателер
- Көмірсуды санап, калорияны ескермеу. Күніне 25 г көмірсу жесеңіз де, жалпы калория мақсатыңыздан едәуір асып кетуі мүмкін, өйткені майдың әр грамында 9 ккал бар.
- Тұздықтар мен сусындарды ұмыту. Кетчупта, шырында және кофеңізге қосқан сүтте де көмірсу бар. Оларды есепке қоспай кету оңай.
- Жаңғақты шектеусіз жеуге болады деп ойлау. 100 г бадамда 21,6 г көмірсу және 579 ккал бар.
- Көмірсуды азайту үшін көкөністен бас тарту. Шпинат, кәді, гүлді қырыққабат пен брокколиді көмірсу шегінен аспай жеуге болады, әрі олар талшық береді.
- Алғашқы аптаға қарап баға беру. Салмақ күн сайын құбылып тұрады, сондықтан бірдеңені өзгертпес бұрын екі-үш апта күтіңіз.