Үйде пісірілген тағам калориясы былай есептеледі: әр өнімді шикі күйінде өлшеп, оның калориясын, ақуызын, майы мен көмірсуын анықтап, бәрін қосыңыз. Содан кейін дайын тағамды өлшеңіз. Жалпы көрсеткіштерді піскен тағамның салмағына бөліп, 100-ге көбейтіңіз: сонда тағамның 100 г-дағы калориясы мен ақуыз, май және көмірсу мөлшері шығады. Одан соң өз порцияңызды өлшеп, соған сай көбейтіңіз. Судың калориясы жоқ, сондықтан сорпа не бұқтырылған тағам құрамындағы өнімдерден әлдеқайда ауыр болса да, жалпы калориясы өзгермейді.
Алғаш есептегенде бұған шамамен он минут кетеді. Негізгі ереже қарапайым: өнімдерді шикі, ал тағамды піскен күйінде өлшеңіз және бұл екі салмақты шатастырмаңыз.
Тағам калориясы: рецепт бойынша есептеудің 5 қадамы
- Бос кәстрөлді немесе ыдысты өлшеңіз де, салмағын жазып алыңыз. Соңында тағамның салмағын ыдыссыз анықтау үшін осы сан қажет болады.
- Әр өнімді тағамға қосарда шикі күйінде өлшеңіз: ет, жарма, макарон, көкөніс, сұйық май, сары май, тұздық, ірімшік. Жарма мен макаронды құрғақ күйінде өлшеңіз. Аз мөлшерді де ескеріңіз: бір ас қасық сұйық майдың салмағы шамамен 13–14 г, калориясы 120 ккал-ға жуық.
- Әр шикі өнімнің 100 г-дағы көрсеткіштерін табыңыз: қаптамадағы жапсырманы немесе USDA FoodData Central сияқты тағамдардың құрамы туралы дерекқорды пайдаланыңыз. Калория есептеу формуласы: калория = 100 г-дағы мән × грамм ÷ 100. Ақуызды, май мен көмірсуды да осылай есептеңіз.
- Барлық көрсеткішті қосыңыз. Бұл — кәстрөлдегі бүкіл тағамның жиынтық көрсеткіші. Су, тұз, дәмдеуіштер мен қара кофе есепке аларлық калория қоспайды.
- Дайын тағамды өлшеңіз (тағамы бар кәстрөлдің салмағынан бос кәстрөлдің салмағын шегеріңіз), содан кейін есептеңіз: жалпы көрсеткіштер ÷ піскен тағамның салмағы × 100 = 100 г-дағы көрсеткіштер. Одан соң тәрелкеңіздегі порцияны өлшеп, соған сай көбейтіңіз.
Тағамды үнемі тең порцияларға бөлсеңіз, соңғы өлшеуді өткізіп жіберіп, жалпы көрсеткіштерді порция санына бөле аласыз. Дегенмен өлшеу дәлірек, өйткені порциялар сирек бірдей болады.
Есептеу мысалы: күріш пен көкөніс қосылған тауық еті
Төрт адамға бір кәстрөлде пісірілетін тағам: тауықтың төс еті, ақ күріш, пияз, сәбіз, зәйтүн майы және су. Шикі өнімдердің 100 г-дағы көрсеткіштері USDA FoodData Central дерекқорынан алынып, дөңгелектелген.
| Өнім (шикі күйінде) | Салмағы | Калория | Ақуыз | Май | Көмірсу |
|---|---|---|---|---|---|
| Терісі алынған тауықтың төс еті | 500 г | 600 ккал | 112,5 г | 13,1 г | 0 г |
| Ақ күріш, құрғақ | 300 г | 1 095 ккал | 21,4 г | 2,0 г | 240 г |
| Пияз | 150 г | 60 ккал | 1,7 г | 0,2 г | 14,0 г |
| Сәбіз | 150 г | 62 ккал | 1,4 г | 0,4 г | 14,4 г |
| Зәйтүн майы | 30 г | 265 ккал | 0 г | 30 г | 0 г |
| Су | 700 г | 0 ккал | 0 г | 0 г | 0 г |
| Кәстрөлдегі бүкіл тағам | 1 750 г (піскен күйінде) | 2 082 ккал | 137 г | 45,6 г | 268 г |
| Тағамның әр 100 г-ында | 100 г | 119 ккал | 7,8 г | 2,6 г | 15,3 г |
Шикі өнімдердің жалпы салмағы 1 830 г болды; піскеннен кейін кәстрөлде 1 750 г тағам қалды, себебі судың бір бөлігі буланып кетті. 350 г порция үшін 100 г-дағы көрсеткіштерді 3,5-ке көбейтеміз: шамамен 416 ккал, 27 г ақуыз, 9 г май және 54 г көмірсу шығады. Ал кәстрөлдегі асты жай ғана төртке бөлсеңіз, әр порция шамамен 520 ккал болады. Бұл «тең» деп алынған порция мен тәрелкеңіздегі нақты порцияның қаншалықты айырмашылығы барын көрсетеді.


Шикі және піскен өнімнің салмағы: сандар неге өзгереді?
Пісіру кезінде калория есепке әсер ететіндей мөлшерде жойылмайды, бірақ салмақ өзгереді. Ет суын жоғалтып, жеңілдейді; жарма мен макарон су сіңіріп, ауырлайды. Сондықтан 100 г-дағы калориясы өзгереді, ал өнімнің жалпы калориясы шамамен сол күйінде қалады.
- Еттің салмағы азаяды. USDA-ның пісіру кезіндегі өнім шығымы кестесіне сәйкес, пеште піскен тауықтың төс еті шикі салмағының шамамен 72%-ын сақтайды. 500 г шикі еттен шамамен 360 г дайын ет шығады, ал 100 г-дағы калориясы шикі күйіндегі шамамен 120 ккал-дан пеште піскендегі шамамен 165 ккал-ға дейін артады.
- Жарманың салмағы артады. USDA FoodData Central дерегі бойынша, 100 г құрғақ ақ күріште 365 ккал, ал 100 г піскен күріште 130 ккал бар. Күріш калориясын жоғалтқан жоқ: ол су сіңіріп, салмағы үш есеге жуық көбейді.
Жиі жіберілетін қате — піскен күрішті өлшеп, құрғақ күріштің көрсеткішін енгізу немесе керісінше. Күрішпен осылай шатассаңыз, есеп үш есеге жуық қате шығады. Әрдайым салмаққа сәйкес көрсеткішті алыңыз: шикі салмаққа — шикі өнімнің, піскен салмаққа — піскен өнімнің көрсеткіші.
Май, қуыру, сорпа: есептеудің ерекшеліктері
- Сұйық май мен сары май. Табаға салған майдың бәрін есепке қосыңыз. Оның бір бөлігі табада қалады, бірақ нақты қанша қалғанын біле алмайсыз. Сондықтан бәрін есепке қосу сенімдірек. Мысалдағы 30 г май бүкіл тағам калориясының 13%-ын береді.
- Төгіп тастайтын май. Тартылған еттің майын төгіп немесе сорпа бетіндегі майды алып тастасаңыз, тағамның калориясы өнімдер калориясының қосындысынан аз болады. Алып тастағаныңызды өлшеп, май ретінде есептен шегере аласыз немесе калорияның аздап артық есептелгеніне келісе аласыз.
- Сорпа мен бұқтырылған тағамдар. Су мен сүйек сорпасы салмақты арттырады, бірақ калорияны аз ғана қосады; сүйектердің өзін алып тастайсыз. Сондықтан 100 г сорпаның калориясы оның құрамындағы қою өнімдердің 100 г мөлшеріне қарағанда әлдеқайда төмен. Кәстрөлдегі астың бәрін мұқият өлшеңіз: піскен тағамның салмағы дәл осы жерде аса маңызды.
- Сүйек, тері және қабық. Етті тазалағаннан кейін өлшеңіз немесе тастайтын сүйектерді өлшеп, салмағын шегеріңіз. Көкөністерді қабығын аршып өлшеңіз.
- Бірнеше порцияны бірден дайындау. Кәстрөлдегі тағамды бір рет есептеп, 100 г-ға шаққандағы нәтижені сақтап қойыңыз. Келесі жолы сол рецепт бойынша, өнімдерді дәл сол мөлшерде қосып пісірсеңіз, тек дайын тағамның салмағын өлшеу жеткілікті.
Жиі жіберілетін қателер
- Макарон, күріш не қарақұмықты піскен күйінде өлшеп, құрғақ өнімнің көрсеткішін енгізу.
- Сұйық майды, картоп езбесіне қосылған сары майды немесе үстіне құйылған қаймақты ұмытып кету.
- Тағамды кәстрөлімен бірге өлшеу.
- Порциялардың көлемі анық әртүрлі болса да, жалпы көрсеткіштерді порция санына бөлу.
- Өзіңіз пісірген асқа дерекқордан мейрамхана тағамының немесе «ұқсас тағамның» көрсеткішін алу: рецепттер тым әртүрлі болады.
Тағамыңыздың калориясын білген соң, оны басқа кез келген ас сияқты күндік рационыңызға қоса аласыз. Күндік мақсатыңызға жету үшін ақуыз, май мен көмірсуды қалай есептеу керектігі нұсқаулықта түсіндірілген, ал бір рет тамақтанудағы калория туралы мақала бір порцияның қандай көлемде болғаны дұрыс екенін көрсетеді. Жеке мақсатыңызды анықтау үшін ақуыз, май және көмірсу калькуляторын пайдаланыңыз; әр тағамы алдын ала есептелген дайын күндік мәзір керек болса, 1 500 ккал-дық мәзірді қараңыз.
Бәрін өлшегіңіз келмесе
Таразыға өлшеу — ең дәл әдіс, бірақ жалғыз тиімді жол емес. Күн сайын үйде піскен ас жесеңіз, жиі пісіретін тағамдарыңыздың барлық өнімін өлшеп есептеп, қалған тағамды шамалап есептеу көп мақсат үшін жеткілікті. Бір астың есебін мінсіз шығарудан гөрі тамақтану күнделігін жүргізу маңыздырақ. Салмақ тастауға тырыссаңыз, үнемі қайталанатын шағын қате күнделікке жазбай өткізіп жібергеннен гөрі азырақ кедергі келтіреді, өйткені калория тапшылығын бірнеше аптадағы салмағыңыздың өзгерісіне қарай реттейсіз.