ნახშირწყლების დღიური ნორმა ზრდასრულთა უმეტესობისთვის კალორიების 45–65%-ია: 2 000 კკალზე ეს დაახლოებით 225–325 გ გამოდის დღეში, ხოლო 1 600 კკალზე — 180–260 გ. ზრდასრულებისთვის რეკომენდებული მინიმუმი დღეში 130 გ-ია. ყველასთვის ერთი სწორი რიცხვი არ არსებობს: თქვენი რაოდენობა დამოკიდებულია კალორაჟზე, ცილებისა და ცხიმების მიღებასა და ვარჯიშის მოცულობაზე.
წონის დასაკლებად ნახშირწყლების ზუსტ რაოდენობაზე მეტად კალორიების საერთო რაოდენობაა მნიშვნელოვანი. ერთწლიან კვლევაში ჯანსაღი დაბალნახშირწყლოვანი და ჯანსაღი დაბალცხიმიანი დიეტების მიმდევრებმა დაახლოებით ერთნაირი წონა დაიკლეს. ამიტომ ჯერ კალორიების რაოდენობა განსაზღვრეთ, ნახშირწყლებს კი დარჩენილი ნაწილი დაუთმეთ.
ნახშირწყლების დღიური ნორმა კალორიების მიხედვით
ამერიკელებისთვის განკუთვნილი კვების რეკომენდაციებით, ზრდასრულებისთვის ნახშირწყლების წილი კალორიების 45–65%-ია. ერთი გრამი ნახშირწყალი დაახლოებით 4 კკალ ენერგიას იძლევა, ამიტომ გრამების გამოთვლა მარტივია: თქვენი კალორაჟი გაამრავლეთ 0,45-ზე და 0,65-ზე, შემდეგ თითოეული შედეგი გაყავით 4-ზე. მარჯვენა სვეტში მითითებულია ჯგუფები, რომელთათვისაც რეკომენდაციები შესაბამის კალორაჟს ითვალისწინებს; თქვენი საჭიროება შეიძლება მეტი ან ნაკლები იყოს.
| კალორიები დღეში | ნახშირწყლები დღეში (45–65%) | ვისთვისაა ტიპური |
|---|---|---|
| 1 400 კკალ | 158–228 გ | წონის დასაკლებად ხშირად შერჩეული მიზანი |
| 1 600 კკალ | 180–260 გ | 51 წლისა და უფროსი ასაკის ქალები |
| 1 800 კკალ | 203–293 გ | 31–50 წლის ქალები |
| 2 000 კკალ | 225–325 გ | 19–30 წლის ქალები, 51 წლისა და უფროსი ასაკის მამაკაცები |
| 2 200 კკალ | 248–358 გ | 31–50 წლის მამაკაცები |
| 2 400 კკალ | 270–390 გ | 19–30 წლის მამაკაცები |
ქალებისთვისაც და მამაკაცებისთვისაც პროცენტული დიაპაზონი და მინიმუმი — 130 გ — ერთნაირია. მამაკაცისთვის გრამებში გამოსახული ნორმა, როგორც წესი, უფრო მაღალია მხოლოდ იმიტომ, რომ ჩვეულებრივ მეტ კალორიას იღებს. ორ ჯგუფს უფრო მაღალი მინიმუმი აქვს: ორსულობისას — დღეში 175 გ, ძუძუთი კვებისას — 210 გ.
არ იცით, რამდენი კალორია გჭირდებათ? დაიწყეთ სტატიით რამდენი კალორია გჭირდებათ დღეში.
ნახშირწყლები სხეულის წონის თითო კგ-ზე
ბევრს აინტერესებს, რამდენი ნახშირწყალი სჭირდება დღეში სხეულის წონის თითო კგ-ზე. ასეთი გამოთვლა სპორტული კვებიდან მოდის. ეს მიდგომა მათთვისაა შესაფერისი, ვინც ბევრს ვარჯიშობს, რადგან მათი მოთხოვნილება ნახშირწყლებზე დატვირთვის მოცულობაზეა დამოკიდებული. თუ რეგულარულად არ ვარჯიშობთ, ზემოთ მოცემული პროცენტული ცხრილი უკეთესი გზამკვლევი იქნება. ქვემოთ მოცემულია გერმანიის კვების საზოგადოების სპორტული კვების სამუშაო ჯგუფის დიაპაზონები და 70 კგ წონის ადამიანისთვის გამოთვლილი რაოდენობები:
| ვარჯიში | ნახშირწყლები დღეში, თითო კგ-ზე | 70 კგ წონის ადამიანისთვის |
|---|---|---|
| დაბალი ინტენსივობის ვარჯიში | 3–5 გ | 210–350 გ |
| დღეში დაახლოებით 1 საათი საშუალო ინტენსივობის ვარჯიში | 5–7 გ | 350–490 გ |
| დღეში 1–3 საათი საშუალო ან მაღალი ინტენსივობის ვარჯიში | 6–10 გ | 420–700 გ |
| დღეში 4–5 საათი საშუალო ან მაღალი ინტენსივობის ვარჯიში | 8–12 გ | 560–840 გ |
ეს მაჩვენებლები სპორტსმენებისთვისაა განკუთვნილი, ძირითადად სპორტის იმ სახეობებში, სადაც გამძლეობაა მთავარი. თუ თქვენი ჩვეულებრივი კვირა დარბაზში ორ ვარჯიშს მოიცავს, ამ რაოდენობებს მიზნად ნუ დაისახავთ — შესაძლოა, კალორიების თქვენთვის საჭირო რაოდენობას მნიშვნელოვნად გადააჭარბოთ.
როგორ გამოთვალოთ ნახშირწყლების რაოდენობა 4 ნაბიჯში
- განსაზღვრეთ კალორიების რაოდენობა. მაგალითად, დღიური მიზანია 1 800 კკალ. თუ წონის დაკლება გსურთ, ჯერ გამოთვალეთ თქვენი კალორიული დეფიციტი.
- განსაზღვრეთ ცილის რაოდენობა. მაგალითად, 100 გ ცილა თითო გრამზე 4 კკალის გათვლით 400 კკალ ენერგიას იძლევა. თქვენთვის საჭირო რაოდენობის გასაგებად ნახეთ, რამდენი ცილა გჭირდებათ დღეში.
- განსაზღვრეთ ცხიმის რაოდენობა. ზრდასრულებისთვის ცხიმების წილი კალორიების 20–35%-ია. მაგალითად, 60 გ ცხიმი თითო გრამზე 9 კკალის გათვლით 540 კკალ ენერგიას იძლევა — დღიური კალორიების 30%-ს.
- დანარჩენი ნახშირწყლებს დაუთმეთ. 1 800 − 400 − 540 = 860 კკალ. გაყავით 4-ზე და მიიღებთ 215 გ ნახშირწყალს — კალორიების 48%-ს, რაც 45–65%-იან დიაპაზონშია.
ამ გამოთვლას თქვენთვის მაკრონუტრიენტების კალკულატორი ასრულებს. სამივე მაკრონუტრიენტის დათვლის დეტალური ინსტრუქციისთვის წაიკითხეთ, როგორ დავითვალოთ მაკრონუტრიენტები.
რა საკვებით მიიღებთ დღეში 215 გ ნახშირწყალს
ზემოთ მოყვანილი მაგალითი საკვებად რომ წარმოვიდგინოთ, ასეთ მენიუს მივიღებთ. აქ მხოლოდ ნახშირწყლებია დათვლილი; სრულ 1 800 კკალ-მდე მისასვლელად თითოეულ კვებაზე ცილის წყარო და ცოტა ცხიმიც უნდა დაამატოთ. მაჩვენებლები გამოთვლილია USDA FoodData Central-ის მონაცემებზე დაყრდნობით.
| კვება | ნახშირწყლების შემცველი პროდუქტები | ნახშირწყლები |
|---|---|---|
| საუზმე | შვრია 60 გ (მშრალი), რძე 200 გ, ბანანი 100 გ | 73 გ |
| სადილი | მოხარშული წიწიბურა 200 გ, პომიდორი 150 გ | 46 გ |
| წახემსება | ნატურალური იოგურტი 200 გ, ვაშლი 150 გ | 30 გ |
| ვახშამი | მოხარშული კარტოფილი 200 გ, ბროკოლი 150 გ, მთლიანი ხორბლის ფქვილის პური 40 გ | 67 გ |
| სულ | ამ პროდუქტებში ბოჭკოს რაოდენობა: დაახლოებით 30 გ | 216 გ |


ნახშირწყლების ცხრილი: შემცველობა 100 გ პროდუქტში
მარცვლეული და მაკარონი ცხრილში მითითებული სახით აწონეთ: 100 გ მშრალ შვრიაში ბევრად მეტი ნახშირწყალია, ვიდრე იმავე რაოდენობის მოხარშულ ბრინჯში, რადგან მოხარშულ მარცვლეულში ბევრი წყალია. მეტი პროდუქტის კალორიების, ცილებისა და ცხიმების სანახავად გამოიყენეთ პროდუქტების კალორიულობის ცხრილი.
| პროდუქტი | ნახშირწყლები 100 გ-ზე | აქედან ბოჭკო |
|---|---|---|
| შვრია, მშრალი | 67,7 გ | 10,1 გ |
| თეთრი პური | 49,4 გ | 2,7 გ |
| მთლიანი ხორბლის ფქვილის პური | 42,7 გ | 6,0 გ |
| მაკარონი, მოხარშული | 30,9 გ | 1,8 გ |
| თეთრი ბრინჯი, მოხარშული | 28,2 გ | 0,4 გ |
| ბანანი | 22,8 გ | 2,6 გ |
| ოსპი, მოხარშული | 20,1 გ | 7,9 გ |
| კარტოფილი, მოხარშული | 20,0 გ | 1,8 გ |
| წიწიბურა, მოხარშული | 19,9 გ | 2,7 გ |
| ვაშლი კანით | 13,8 გ | 2,4 გ |
| ბროკოლი, უმი | 6,6 გ | 2,6 გ |
| რძე, ცხიმმოუხდელი | 4,8 გ | 0 გ |
| ნატურალური იოგურტი, ცხიმმოუხდელი რძისგან | 4,7 გ | 0 გ |
| პომიდორი | 3,9 გ | 1,2 გ |
| კვერცხი | 0,7 გ | 0 გ |
| ქათმის მკერდი, უმი | 0 გ | 0 გ |
რამდენი ნახშირწყალი უნდა მივიღოთ წონის დასაკლებად
წონის დასაკლებად ნახშირწყლების ერთი კონკრეტული რაოდენობა არ არსებობს. DIETFITS-ის კვლევაში 609 ზრდასრული 12 თვის განმავლობაში ჯანსაღ დაბალცხიმიან ან ჯანსაღ დაბალნახშირწყლოვან დიეტას იცავდა. დაბალნახშირწყლოვან ჯგუფში ნახშირწყლებზე კალორიების დაახლოებით 30% მოდიოდა, წონის კლება კი საშუალოდ 6,0 კგ იყო. დაბალცხიმიან ჯგუფში ნახშირწყლებზე დაახლოებით 48% მოდიოდა, წონის კლება კი 5,3 კგ იყო. სხვაობა სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ აღმოჩნდა.
პრაქტიკაში ეს გაძლევთ საშუალებას, აირჩიოთ კვების რეჟიმი, რომლის დაცვასაც შეძლებთ:
- კალორიების საერთო რაოდენობა თქვენს მიზანს შეუსაბამეთ. ნაკლებნახშირწყლოვანი დღე ვერ დაგეხმარებათ, თუ კალორიების რაოდენობა იზრდება.
- ცილის რაოდენობა უცვლელად შეინარჩუნეთ და ნახშირწყლებიდან ან ცხიმებიდან ის შეამცირეთ, რომლის შეზღუდვაც უფრო გაგიადვილდებათ.
- პირველ რიგში ტკბილი სასმელები, ტკბილეული და ცომეული შეზღუდეთ. ისინი ნახშირწყლებსა და კალორიებს მატებს, ბოჭკოს კი ცოტას შეიცავს.
- ორი ან სამი კვირის შემდეგ შეაფასეთ, როგორ იცვლება თქვენი წონა, და მხოლოდ ამის შემდეგ შეცვალეთ მიზნობრივი რაოდენობები.
დღეში 130 გ-ზე ნაკლები ნახშირწყლის მიღება დაბალნახშირწყლოვანი კვების რეჟიმია და არა ზოგადი რეკომენდაცია. თუ დიაბეტი გაქვთ ან სისხლში შაქრის დამწევ მედიკამენტებს იღებთ, ნახშირწყლების რაოდენობის შეცვლამდე ექიმს გაესაუბრეთ. DIETFITS-ის კვლევაში დიაბეტის მქონე ადამიანები არ მონაწილეობდნენ.
ნახშირწყლებით მდიდარი საკვები: რომელი ავირჩიოთ
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციები ეხება როგორც ნახშირწყლების რაოდენობას, ისე იმას, თუ რომელი საკვებიდან იღებთ მათ:
- ნახშირწყლების უმეტესი ნაწილი მიიღეთ მთლიანი მარცვლეულის პროდუქტებიდან, ბოსტნეულიდან, ხილიდან და პარკოსნებიდან.
- დღეში სულ მცირე 400 გ ხილი და ბოსტნეული მიირთვით.
- ეცადეთ, დღეში სულ მცირე 25 გ საკვებში ბუნებრივად არსებული ბოჭკო მიიღოთ.
- თავისუფალი შაქრების წილი კალორიების 10%-ზე ნაკლები უნდა იყოს — 2 000 კკალზე ეს დაახლოებით 50 გ-ია. 5%-მდე შემცირებამ შესაძლოა დამატებითი სარგებელი მოიტანოს.
წმინდა ნახშირწყლები: უნდა გამოვაკლოთ ბოჭკო?
წმინდა ნახშირწყლები ნახშირწყლების საერთო რაოდენობისა და ბოჭკოს სხვაობაა. USDA-ს მონაცემებში ნახშირწყლების რაოდენობა ბოჭკოსაც მოიცავს, ამიტომ 100 გ მოხარშულ ოსპში სულ 20,1 გ ნახშირწყალია, წმინდა ნახშირწყლები კი 12,2 გ-ია. ამ სტატიაში მოცემული დიაპაზონები ნახშირწყლების საერთო რაოდენობას ეხება, ამიტომ მათთან დღის განმავლობაში მიღებული რაოდენობის შედარებისას ბოჭკო არ გამოაკლოთ. სხვადასხვა ქვეყანაში საკვების ეტიკეტები განსხვავდება და ზოგიერთზე ბოჭკო ნახშირწყლებისგან უკვე ცალკეა მითითებული, ამიტომ რამეს გამოკლებამდე ეტიკეტი წაიკითხეთ.