რამდენია უჯრედისის დღიური ნორმა? მინიმუმ 25 გ. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (ჯანმო) ამ რაოდენობას 10 წელზე უფროსი ასაკის ყველასთვის ურჩევს და საკვებიდან მიღებულ უჯრედისს გულისხმობს. ფხვნილის სახით მიღებული დანამატები ამ რაოდენობაში არ ითვლება. აშშ-ის კვების რეკომენდაციები კი ნორმას კალორიებს უკავშირებს: 14 გ ყოველ მიღებულ 1 000 კკალზე. ქალებისთვის ეს დღეში 22–28 გ გამოდის, კაცებისთვის კი — 28–34 გ.
ადამიანების უმეტესობა ამ რაოდენობასთან ახლოსაც ვერ მიდის. თეთრი პურის, ბრინჯის, მაკარონისა და ხორცისგან შემდგარი დღიური რაციონი დაახლოებით 6 გ უჯრედისს იძლევა, თუმცა თეფშზე დახედვით ამას ვერ მიხვდებით. თქვენ რამდენს იღებთ? ერთხელ შეაჯამეთ თქვენი დღის რაციონი. ხშირად მას ორი-სამი პროდუქტი აკლია.
უჯრედისის დღიური ნორმა კალორიების მიხედვით
აშშ-ის რეკომენდაციებით გამოთვლა მარტივია: დღიური კალორიები გაამრავლეთ 14-ზე და გაყავით 1 000-ზე. მარჯვენა სვეტში მითითებულია, ვინ იღებს ჩვეულებრივ ამდენ კალორიას — ეს მონაცემებიც იმავე რეკომენდაციებიდანაა.
| კალორიები დღეში | უჯრედისი დღეში | ვის შეესაბამება |
|---|---|---|
| 1 400 კკალ | 20 გ | წონის კლებისას ხშირად გამოყენებული კალორიულობა |
| 1 600 კკალ | 22 გ | 51 წლისა და უფროსი ქალები |
| 1 800 კკალ | 25 გ | 31–50 წლის ქალები |
| 2 000 კკალ | 28 გ | 19–30 წლის ქალები, 51 წლისა და უფროსი კაცები |
| 2 200 კკალ | 31 გ | 31–50 წლის კაცები |
| 2 400 კკალ | 34 გ | 19–30 წლის კაცები |
| 2 600 კკალ | 36 გ | აქტიური კაცები |
წონის დასაკლებად დღეში 1 400 ან 1 600 კკალს იღებთ? ფორმულით 20–22 გ გამოდის, მაგრამ ჯანმოს რეკომენდებული მინიმუმი — 25 გ — ნაკლები კალორიის მიღებისასაც უცვლელია. ამიტომ მიზნად მაინც 25 გ დაისახეთ. ამის მიღწევა იმაზე მარტივია, ვიდრე ჩანს: ყველაზე მეტი უჯრედისის შემცველი პროდუქტები იშვიათადაა ყველაზე კალორიული. ჯერ არ იცით, რამდენი კალორია გჭირდებათ? დაიწყეთ სტატიით რამდენი კალორია გჭირდებათ დღეში.
რამდენი უჯრედისი სჭირდებათ ქალებს, კაცებსა და ბავშვებს
ქალებისა და კაცების ნორმები მხოლოდ იმიტომ განსხვავდება, რომ ისინი სხვადასხვა რაოდენობის საკვებს იღებენ. აშშ-ის რეკომენდაციებში რაოდენობები ასაკის მიხედვითაა მოცემული:
- ქალები: 28 გ 19–30 წლის ასაკში, 25 გ 31–50 წლის ასაკში, 22 გ — 51 წლიდან.
- კაცები: 34 გ, შემდეგ 31 გ და შემდეგ 28 გ იმავე სამი ასაკობრივი ჯგუფისთვის.
- ბავშვები: ჯანმო ურჩევს მინიმუმ 15 გ-ს 2–5 წლის ასაკში და 21 გ-ს 6–9 წლის ასაკში. 10 წლიდან ნორმა ზრდასრულებისას უტოლდება — 25 გ.
რატომ 25 გ და არა 15 ან 40? 2019 წელს The Lancet-ში გამოქვეყნებულმა მიმოხილვამ, რომელიც ჯანმოსთვის მომზადდა, 185 გრძელვადიანი და 58 ექსპერიმენტული კვლევის შედეგები გააერთიანა. მათ, ვინც ყველაზე მეტ უჯრედისს იღებდა, გულის დაავადებების, ინსულტის, მე-2 ტიპის დიაბეტისა და მსხვილი და სწორი ნაწლავის კიბოს რისკი 15–30%-ით ნაკლები ჰქონდათ, ვიდრე მათ, ვინც ყველაზე ცოტას იღებდა. ყველაზე დიდი სარგებელი დღეში 25–29 გ-ის მიღებისას გამოვლინდა, გრაფიკები კი მიანიშნებდა, რომ მეტი უჯრედისის მიღებას შესაძლოა დამატებითი სარგებელიც ჰქონოდა. ეს ადამიანთა დიდ ჯგუფებში გამოვლენილი კავშირია და არა კონკრეტული ადამიანისთვის შედეგის გარანტია, თუმცა სწორედ მას ეფუძნება ეს ნორმა.
როგორ მიიღოთ 25–30 გ: ერთი დღის მენიუ და ხუთი ცვლილება
- ჩაიწერეთ ერთი ჩვეულებრივი დღის რაციონი. ყველაფერი, მიახლოებითი წონებით. გამოგადგებათ კვების დღიური როგორც ქაღალდზე, ისე აპში.
- შეაჯამეთ უჯრედისის რაოდენობა. გამოიყენეთ ქვემოთ მოცემული ცხრილი. ცხოველური წარმოშობის ნებისმიერ საკვებში უჯრედისი ნულად ჩათვალეთ.
- ჯერ მარცვლეულის პროდუქტები შეცვალეთ. პურს, ფაფასა და გარნირს ყოველდღე მიირთმევთ, ამიტომ საერთო რაოდენობაზე ყველაზე მეტად სწორედ ისინი მოქმედებს.
- ყოველ კვებაზე მცენარეული პროდუქტიც მიირთვით. სალათი, მომზადებული ბოსტნეული ან ერთი ცალი ხილი.
- რაოდენობა ნელ-ნელა გაზარდეთ. რამდენიმე დღეში ერთხელ შეიტანეთ თითო ცვლილება და საკმარისი წყალი დალიეთ.
ასე გამოიყურება ერთი ჩვეულებრივი დღის მენიუ ცვლილებებამდე და შემდეგ:
| კვება | ცვლილებამდე | უჯრედისი | ცვლილების შემდეგ | უჯრედისი |
|---|---|---|---|---|
| საუზმე | თეთრი პურის 2 ნაჭერი ყველით | 1,6 გ | შვრია, 50 გ მშრალი სახით, ბანანთან ერთად | 8,2 გ |
| სადილი | თეთრი ბრინჯი, 150 გ, ქათმით | 0,6 გ | წიწიბურა, 200 გ, ქათმით | 5,4 გ |
| სადილთან ერთად | არაფერი | 0 გ | კომბოსტოს, 100 გ, და სტაფილოს, 50 გ, სალათი | 3,9 გ |
| წახემსება | იოგურტი დანამატების გარეშე | 0 გ | იგივე იოგურტი და ვაშლი | 4,3 გ |
| ვახშამი | მაკარონი, 200 გ, ხორციანი სოუსით | 3,6 გ | იგივე მაკარონი და 150 გ ბროკოლი | 8,6 გ |
| სულ | 5,8 გ | 30,4 გ |
ცვლილებამდე — 5,8 გ, შემდეგ — 30,4 გ, თან ქატოს კოვზით ჭამა არავის დასჭირვებია. მაკარონიც დარჩა, ქათამიც და იოგურტიც. ვაშლი, ბანანი და ბოსტნეული ერთად დაახლოებით 300 კკალს ამატებს, ამიტომ, თუ კალორიებს ითვლით, ესეც გაითვალისწინეთ.


უჯრედისით მდიდარი პროდუქტები: რაოდენობა 100 გ-ში და ერთ ულუფაში
მონაცემების წყაროა USDA FoodData Central-ის ბაზა. ყურადღება ულუფის სვეტსაც მიაქციეთ და მხოლოდ 100 გ-ის მონაცემით ნუ იხელმძღვანელებთ. 100 გ ჩიას თესლს არავინ ჭამს, 150 გ ოსპი კი ჩვეულებრივი ულუფაა.
| პროდუქტი | უჯრედისი 100 გ-ში | ჩვეულებრივი ულუფა | უჯრედისი ულუფაში |
|---|---|---|---|
| ხორბლის ქატო | 42,8 გ | 10 გ | 4,3 გ |
| ჩიას თესლი | 34,4 გ | 15 გ | 5,2 გ |
| სელის თესლი | 27,3 გ | 1 სუფრის კოვზი, 10 გ | 2,7 გ |
| ნუში | 12,5 გ | 30 გ, პატარა მუჭა | 3,8 გ |
| შვრიის ფანტელები, მშრალი | 10,1 გ | 50 გ | 5,1 გ |
| ოსპი, მოხარშული | 7,9 გ | 150 გ | 11,9 გ |
| მუხუდო, მოხარშული | 7,6 გ | 150 გ | 11,4 გ |
| წითელი ლობიო, მოხარშული | 7,4 გ | 150 გ | 11,1 გ |
| შავი ქლიავის ჩირი | 7,1 გ | 40 გ | 2,8 გ |
| ავოკადო | 6,7 გ | 100 გ | 6,7 გ |
| ჟოლო | 6,5 გ | 125 გ | 8,1 გ |
| სრულმარცვლოვანი ხორბლის პური | 6,0 გ | 2 ნაჭერი, 60 გ | 3,6 გ |
| ჭვავის პური | 5,8 გ | 2 ნაჭერი, 60 გ | 3,5 გ |
| მწვანე ბარდა, მოხარშული | 5,5 გ | 100 გ | 5,5 გ |
| სრულმარცვლოვანი ხორბლის მაკარონი, მოხარშული | 3,9 გ | 200 გ | 7,8 გ |
| ბროკოლი, მოხარშული | 3,3 გ | 150 გ | 5,0 გ |
| მსხალი | 3,1 გ | 180 გ, ერთი საშუალო ზომის | 5,6 გ |
| სტაფილო, უმი | 2,8 გ | 100 გ | 2,8 გ |
| წიწიბურა, მოხარშული | 2,7 გ | 200 გ | 5,4 გ |
| თეთრი პური | 2,7 გ | 2 ნაჭერი, 60 გ | 1,6 გ |
| ბანანი | 2,6 გ | 120 გ, ერთი საშუალო ზომის | 3,1 გ |
| კომბოსტო, უმი | 2,5 გ | 100 გ | 2,5 გ |
| ვაშლი კანით | 2,4 გ | 180 გ, ერთი საშუალო ზომის | 4,3 გ |
| კარტოფილი, კანიანად გამომცხვარი | 2,2 გ | 200 გ | 4,4 გ |
| მაკარონი, მოხარშული | 1,8 გ | 200 გ | 3,6 გ |
| ყავისფერი ბრინჯი, მოხარშული | 1,6 გ | 150 გ | 2,4 გ |
| თეთრი ბრინჯი, მოხარშული | 0,4 გ | 150 გ | 0,6 გ |
| ხორცი, თევზი, კვერცხი, რძე, იოგურტი დანამატების გარეშე | 0 გ | ნებისმიერი | 0 გ |
ცხრილიდან სამი რამ ჩანს. ლობიო და ოსპი აშკარა ლიდერებია: ერთი თეფში დღიური ნორმის თითქმის ნახევარს ფარავს. სრულმარცვლოვანი ხორბლის მაკარონში ორჯერ მეტი უჯრედისია, ვიდრე ჩვეულებრივში, თეთრ ბრინჯში კი თითქმის არ არის. ხილი ამ მხრივ წვენს ყოველთვის სჯობს, რადგან უჯრედისი რბილობსა და კანში რჩება. ეს კიდევ ერთი მიზეზია, რის გამოც წვენი შაქრის დღიური ნორმის დაცვას ართულებს.
რამდენი უჯრედისი გჭირდებათ წონის დასაკლებად
წვავს თუ არა უჯრედისი ცხიმს? არა. წონის კლება ისევ კალორიულ დეფიციტზე არის დამოკიდებული. უჯრედისი ამ დეფიციტის დაცვას ამარტივებს. ბოსტნეული, პარკოსნები და სრულმარცვლოვანი პროდუქტები თეფშზე ადგილს იკავებს, მათ ჭამას დრო სჭირდება და მათი უმეტესობა დაბალკალორიული პროდუქტების სიაშია.
ამას კვლევის მონაცემებიც ამყარებს. POUNDS Lost-ის კვლევაში ჭარბი წონის მქონე 345 ზრდასრული ექვსი თვის განმავლობაში საჭიროებაზე დაახლოებით 750 კკალით ნაკლებს იღებდა. როცა მკვლევრებმა შეაფასეს, რა უკავშირდებოდა შედეგს ყველაზე მეტად, უჯრედისის მიღება უფრო მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა, ვიდრე ცხიმის, ცილისა და ნახშირწყლების თანაფარდობა. ვინც მეტ უჯრედისს იღებდა, კვების გეგმასაც უკეთ იცავდა. ეს ერთი ანალიზია და მიზეზშედეგობრივ კავშირს ვერ ამტკიცებს, თუმცა ემთხვევა The Lancet-ის მიმოხილვაში შეტანილი ექსპერიმენტული კვლევების შედეგს: მეტი უჯრედისის მიღებისას სხეულის წონა ნაკლები იყო.
- მიზნად დაისახეთ 25 გ ან მეტი, მაშინაც კი, თუ დღეში 1 400–1 600 კკალს იღებთ.
- უჯრედისი პირველ რიგში ბოსტნეულიდან, პარკოსნებიდან და ხილიდან მიიღეთ. თხილეული და თესლეული ბევრ უჯრედისს შეიცავს, მაგრამ 100 გ-ზე 500–600 კკალიც აქვს.
- უჯრედისიც ნახშირწყლების საერთო რაოდენობაში შედის, ამიტომ მაკრონუტრიენტების განაწილებისას მისი ცალკე დათვლა არ გჭირდებათ. ნახეთ, რამდენი ნახშირწყალი გჭირდებათ დღეში, და გამოიყენეთ მაკრონუტრიენტების კალკულატორი.
შეიძლება ზედმეტი უჯრედისი მიიღოთ?
რეკომენდაციებში მინიმალური რაოდენობაა განსაზღვრული, ზედა ზღვარი კი მითითებული არ არის. პრობლემა, როგორც წესი, რაოდენობის სწრაფად გაზრდაა. თუ ერთბაშად 10 გ-დან 35 გ-ზე გადახვალთ, რამდენიმე დღე, სავარაუდოდ, აირები და შებერილობა შეგაწუხებთ. ცვლილებები სათითაოდ შეიტანეთ და წყალიც დალიეთ.
დანამატები ცალკე საკითხია. ჯანმოს 25 გ საკვებში ბუნებრივად არსებულ უჯრედისს გულისხმობს, ამ ნორმის საფუძვლად გამოყენებული კვლევები კი კვების რაციონს ეხებოდა და არა კაფსულებს. ნაწლავის დაავადება გაქვთ ან ექიმმა უჯრედისის დაბალი შემცველობის დიეტა დაგინიშნათ? ასეთ შემთხვევაში ექიმის რჩევას მიჰყევით და არა ამ ცხრილს.
როგორ აკონტროლოთ მიღებული რაოდენობა ყოველი გრამის დათვლის გარეშე
უჯრედისის ყოველდღე დათვლა მთელი ცხოვრება არ გჭირდებათ. ჩაიწერეთ რამდენიმე ჩვეულებრივი დღის რაციონი, ერთხელ შეაჯამეთ და ნახეთ, რომელ კვებაში არ არის არცერთი მცენარეული პროდუქტი. ხშირად ეს საუზმე და წახემსებაა. შეცვალეთ ეს ორი კვება და მარცვლეულის ერთი პროდუქტიც ჩაანაცვლეთ — უმეტეს დღეებში 25 გ-ს დათვლის გარეშეც გადააჭარბებთ.