წონის დასაკლებად ჯანსაღი საუზმე დაახლოებით 300–400 კკალსა და 20–30 გ ცილას შეიცავს. დაუმატეთ საკვები ბოჭკოს წყაროც, მაგალითად, ხილი, ბოსტნეული ან სრულმარცვლოვანი პროდუქტი. თუ დღეში 1 400–1 800 კკალს იღებთ, ეს დაახლოებით დღიური კალორიების მეოთხედია. კვერცხით, ბერძნული იოგურტით, ხაჭოთი და შვრიით ამ რაოდენობების მიღება მარტივია. ქვემოთ საუზმის 8 იდეას ნახავთ, თითოეულის კალორიულობა უკვე გამოთვლილია.
საუზმე თავისთავად არ აჩქარებს ნივთიერებათა ცვლას, მისი გამოტოვება კი არ ანელებს. კვლევებში მათ შორის, ვინც საუზმობდა და ვინც საუზმეს ტოვებდა, წონის მხრივ მნიშვნელოვანი განსხვავება ვერ ნახეს. შედეგს დღის განმავლობაში მიღებული კალორიების ჯამი განსაზღვრავს. საუზმე მაშინ გამოგადგებათ, თუ სადილამდე დანაყრებულად იგრძნობთ თავს და დილის 11 საათზე შიმშილის მოსაკლავად ორცხობილას აღარ მიაკითხავთ.
რამდენ კალორიას უნდა შეიცავდეს ჯანსაღი საუზმე წონის დასაკლებად?
საუზმისთვის კალორიების ოფიციალური ნორმა არ არსებობს. ერთ-ერთი გავრცელებული მიდგომით, დღიური კალორიების 20–30% საუზმეზე მოდის, დანარჩენი კი სადილზე, ვახშამსა და წახემსებაზე ნაწილდება. ცხრილში ნახავთ, რამდენი გამოდის საუზმეზე სხვადასხვა დღიური ჯამის შემთხვევაში.
| დღიური კალორიები | საუზმე (დღიური ჯამის 20–30%) | დიაპაზონის შუა მაჩვენებელი |
|---|---|---|
| 1 200 კკალ | 240–360 კკალ | 300 კკალ |
| 1 400 კკალ | 280–420 კკალ | 350 კკალ |
| 1 500 კკალ | 300–450 კკალ | 375 კკალ |
| 1 600 კკალ | 320–480 კკალ | 400 კკალ |
| 1 800 კკალ | 360–540 კკალ | 450 კკალ |
| 2 000 კკალ | 400–600 კკალ | 500 კკალ |
| 2 200 კკალ | 440–660 კკალ | 550 კკალ |
არ იცით, დღეში რამდენი კალორია გჭირდებათ? კალორიული დეფიციტის გზამკვლევი დაგეხმარებათ დღიური მიზნის განსაზღვრაში, ხოლო სტატიაში კალორიების განაწილება კვებებს შორის ნახავთ, როგორ გადაანაწილოთ ეს რაოდენობა. თუ მსუბუქი საუზმე და უფრო ნოყიერი სადილი გირჩევნიათ, ესეც კარგი ვარიანტია. განაწილება შეგიძლიათ თქვენი სურვილის მიხედვით შეცვალოთ, მთავარია დღიური ჯამი.
ცილებით მდიდარი კვების შესახებ კვლევების მიმოხილვებში წონის დაკლებისთვის სარგებელი სხეულის წონის ყოველ კილოგრამზე დაახლოებით 1,2–1,6 გ ცილის მიღებისას აღინიშნება. 70 კგ წონის შემთხვევაში ეს დღეში 85–110 გ გამოდის, სამჯერადი კვებისას კი დაახლოებით 30 გ თითოეულ კვებაზე. საჭირო რაოდენობის ცილის მიღება ხშირად სწორედ საუზმეზე გვიჭირს. მაგალითად, ჯემიან ტოსტში დაახლოებით 8 გ ცილაა. თქვენი წონის მიხედვით საჭირო რაოდენობას ნახავთ სტატიაში რამდენი ცილა გჭირდებათ დღეში.
საუზმის გამოტოვება წონის დაკლებაში გეხმარებათ თუ ხელს გიშლით?
კვლევების მიხედვით, არც ერთი და არც მეორე. ამ საკითხზე ყველაზე ცნობილი მონაცემები სამი კვლევიდან გვაქვს.
- 2019 წელს BMJ-ში გამოქვეყნებულმა მეტაანალიზმა 13 რანდომიზებული კვლევის შედეგები გააერთიანა. მონაწილეები, რომლებსაც საუზმობა დაავალეს, დღეში დაახლოებით 260 კკალ-ით მეტს იღებდნენ, ვიდრე ისინი, ვისაც საუზმე უნდა გამოეტოვებინა. კვლევების ბოლოს ისინი საშუალოდ 0,44 კგ-ით მეტს იწონიდნენ. კვლევები ხანმოკლე და უმეტესად დაბალი ხარისხის იყო, ამიტომ ავტორები შედეგების სიფრთხილით შეფასებას გვირჩევდნენ. მონაცემებში არ ჩანდა, რომ საუზმის დამატება წონის დაკლებას უწყობს ხელს.
- 2014 წლის 16-კვირიან კვლევაში ჭარბი წონის მქონე 309 ზრდასრულს სამი მითითებიდან ერთ-ერთი მისცეს — ესაუზმათ, საუზმე გამოეტოვებინათ ან კვების ჩვეულ რეჟიმს მიჰყოლოდნენ. წონის ცვლილება სამივე ჯგუფში თითქმის ერთნაირი და 1 კგ-ზე ნაკლები იყო.
- კვლევაში Bath Breakfast Project ექვსი კვირის განმავლობაში ერთმანეთს შეადარეს უხვი საუზმე (მინიმუმ 700 კკალ დილის 11 საათამდე) და შუადღემდე საკვებისგან თავის შეკავება. მოსვენებისას ნივთიერებათა ცვლის სიჩქარე არ შეცვლილა. ჯგუფი, რომელიც საუზმობდა, დღეში დაახლოებით 540 კკალ-ით მეტს იღებდა და დილაობით უფრო აქტიურიც იყო. სხეულის წონა ორივე ჯგუფში უცვლელი დარჩა.
გადაწყვეტილება თქვენი დღის რეჟიმს მოარგეთ. თუ საუზმე გეხმარებათ, რომ სადილამდე აღარ წაიხემსოთ, ისაუზმეთ. თუ სადილამდე არ გშიათ და ასეთი რეჟიმი გერგებათ, საუზმის გამოტოვებაც ერთ-ერთი გზაა, რომ დღის განმავლობაში ნაკლები ჭამოთ. ამ პრინციპს ეფუძნება ინტერვალური შიმშილიც. ჩვეულ რაციონს საუზმეს მხოლოდ „მეტაბოლიზმისთვის“ ნუ დაუმატებთ — ასე უბრალოდ მეტ კალორიას მიიღებთ.
8 ჯანსაღი საუზმე წონის დასაკლებად — კალორიები და ცილის რაოდენობა
კალორიულობა USDA FoodData Central-ის მონაცემების მიხედვით, მითითებული წონების გათვალისწინებითაა გამოთვლილი. შვრია მშრალ მდგომარეობაში აწონეთ, დანარჩენი კი იმ სახით, რა სახითაც მიირთმევთ.
| საუზმე | შემადგენლობა | კკალ | ცილა | საკვები ბოჭკო |
|---|---|---|---|---|
| ბერძნული იოგურტი მოცვითა და შვრიით | უცხიმო ბერძნული იოგურტი დანამატების გარეშე 200 გ, მოცვი 100 გ, შვრიის ფანტელი 30 გ | 289 | 25,1 გ | 5,4 გ |
| ხაჭო ხილით | 2%-იანი ხაჭო 200 გ, ვაშლი 150 გ, ნუში 10 გ | 298 | 23,3 გ | 4,9 გ |
| ორი კვერცხის ომლეტი | 2 კვერცხი (100 გ), მომზადებული 5 გ ზეითუნის ზეთში, პომიდორი 150 გ, სრულმარცვლოვანი ხორბლის პური 30 გ | 290 | 17,6 გ | 3,6 გ |
| იოგურტში დალბობილი შვრია | შვრიის ფანტელი 40 გ, დალბობილი 150 გ ბერძნულ იოგურტში, ნახევარი ბანანი 60 გ | 294 | 21,2 გ | 5,6 გ |
| ტოსტი ავოკადოთი და კვერცხით | სრულმარცვლოვანი ხორბლის პური 60 გ, ავოკადო 50 გ, 1 კვერცხი (50 გ) | 303 | 14,7 გ | 7,0 გ |
| შვრიის ფაფა რძით | შვრიის ფანტელი 50 გ, მოხარშული 200 მლ 2%-იან რძეში, ნახევარი ბანანი 60 გ | 343 | 13,9 გ | 6,6 გ |
| ტოსტი არაქისის კარაქით | სრულმარცვლოვანი ხორბლის პური 60 გ, არაქისის კარაქი 15 გ, ბანანი 100 გ | 330 | 11,9 გ | 7,0 გ |
| კვერცხით საუზმის დიდი ულუფა | 3 კვერცხი (150 გ), მომზადებული 5 გ ზეითუნის ზეთში, სრულმარცვლოვანი ხორბლის პური 60 გ, პომიდორი 150 გ | 437 | 27,7 გ | 5,4 გ |
პირველი ოთხი ვარიანტი 300 კკალზე ნაკლებსა და 18–25 გ ცილას შეიცავს, ამიტომ კალორიულ დეფიციტში ყველაზე ადვილად ჯდება. რძიანი შვრიის ფაფა და არაქისის კარაქიანი ტოსტი ბოჭკოს წყალობით კარგად განაყრებთ, თუმცა ნაკლები ცილა აქვს. თუ სადილამდე დიდი დროა, დაუმატეთ იოგურტი ან კვერცხი. კვერცხიანი საუზმის დიდი ულუფა გამოგადგებათ, თუ დღეში 1 800–2 200 კკალს იღებთ ან ნოყიერი საუზმე და მსუბუქი ვახშამი გირჩევნიათ.
თუ ცილის სხვა წყაროებს ეძებთ, ნახეთ ცილებით მდიდარი პროდუქტები ულუფებისა და ცილის რაოდენობის მითითებით. თუ მთელი დღის მენიუ წინასწარ გაწერილი გირჩევნიათ, სცადეთ 1 500 კკალ-იანი კვების გეგმა.
როგორ შეადგინოთ ჯანსაღი საუზმის მენიუ 4 ნაბიჯში
- დაიწყეთ ცილით. აირჩიეთ კვერცხი, ბერძნული იოგურტი, ხაჭო, კეფირი, ყველი ან თევზი. ეცადეთ, საუზმეზე 20 გ ან მეტი ცილა მიიღოთ.
- დაუმატეთ ბოჭკო. გამოგადგებათ ხილი, ბოსტნეული, შვრია ან სრულმარცვლოვანი პური. ბოჭკოს დამატებით საუზმე უფრო ნოყიერი გამოვა.
- გაზომეთ ცხიმის რაოდენობა. კარაქი, ზეთი, თხილეული, ავოკადო და არაქისის კარაქი სასარგებლოა, მაგრამ თითოეულის ერთი სუფრის კოვზი დაახლოებით 100 კკალს შეიცავს. ერთხელ აწონეთ, რომ იცოდეთ, როგორ გამოიყურება ერთი კოვზის ულუფა.
- შეამოწმეთ კალორიების ჯამი. შეადარეთ ზემოთ მოცემულ ცხრილს. თუ კალორიების რაოდენობა თქვენს მიზანს აჭარბებს, პურის ან ცხიმის ულუფა შეამცირეთ და ცილის რაოდენობა შეინარჩუნეთ.


საუზმეები, რომლებიც მსუბუქი მხოლოდ ერთი შეხედვითაა
კრუასანი, ცოტა ჯემი და ერთი ჭიქა წვენი. სუფრაზე თითქოს სულ ცოტაა, სანამ კალორიებსა და ცილას დაითვლით.
- კრუასანი (60 გ) + ჯემი (20 გ) + ფორთოხლის წვენი (250 მლ) — 412 კკალ, 6,7 გ ცილა.
- ორი ნაჭერი სრულმარცვლოვანი ხორბლის ტოსტი, კარაქი და ჯემი — 279 კკალ, 7,6 გ ცილა.
- შედარებისთვის, ბერძნული იოგურტი მოცვითა და შვრიით — 289 კკალ, 25,1 გ ცილა.
კრუასანიან საუზმეში მეტი კალორიაა, ვიდრე იოგურტში მოცვითა და შვრიით, ცილა კი მხოლოდ მეოთხედია. კალორიების უმეტესობა ცხიმზე, შაქარსა და წვენზე მოდის. წვენი ისე ვერ დაგანაყრებთ, როგორც მთლიანი ხილი. იგივე ეხება საუზმის ტკბილ ფანტელებს, გრანოლას, არომატიზებულ იოგურტსა და სიროფიან ყავას. შეგიძლიათ, ეს პროდუქტებიც მიირთვათ. მათი კალორიებიც ისევე დაითვალეთ, როგორც ნებისმიერი სხვა კერძის კალორიებს ითვლით, და გაითვალისწინეთ, რომ უფრო მალე მოგშივდებათ.
თუ დილით არ გშიათ
თავს ნუ დააძალებთ. დალიეთ ყავა ან ჩაი და მაშინ მიირთვით, როცა მართლა მოგშივდებათ, თუნდაც დილის 10 ან 11 საათზე. გვიანი საუზმეც საუზმეა და დილის წახემსებაც შეუძლია ჩაანაცვლოს. პრობლემა მაშინ ჩნდება, როცა საუზმეს ტოვებთ და ღამით ბევრს ჭამთ. თუ ეს თქვენც გემართებათ, ყველაზე მარტივი ვარიანტი, რომელიც შეგიძლიათ სცადოთ, 300 კკალ-იანი ცილოვანი საუზმეა.
კვების საათების შეცვლამდე ექიმს გაესაუბრეთ, თუ დიაბეტი გაქვთ და ინსულინს ან სისხლში შაქრის დონის დამწევ აბებს იღებთ, ორსულად ხართ ან კვებითი აშლილობა გქონიათ.
როგორ მიხვდეთ, გერგებათ თუ არა თქვენი საუზმე?
ერთი კვირის განმავლობაში ჩაიწერეთ, რას მიირთმევთ, და დააკვირდით ორ რამეს — საუზმის შემდეგ პირველად როდის გშივდებათ და რას ჭამთ საუზმესა და სადილს შორის. თუ შუადღემდე დანაყრებული ხართ და დღის კალორიების ჯამიც თქვენს მიზანს შეესაბამება, ეს საუზმე გერგებათ, რაც უნდა შედიოდეს მის შემადგენლობაში.