შაქრის დღიური ნორმა რამდენია? ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციით, თავისუფალ შაქარზე დღიური კალორიების 10%-ზე ნაკლები უნდა მოდიოდეს. 2 000 კკალზე ეს 50 გ გამოდის — დაახლოებით 12 თავგადასწორებული ჩაის კოვზი. 5%-მდე, ანუ 25 გ-მდე შემცირებამ შესაძლოა მეტი სარგებელი მოგიტანოთ. ეს ზღვარი მოიცავს საკვებსა და სასმელში დამატებულ შაქარს, ასევე თაფლს, სიროფებსა და ხილის წვენს. მთლიან ხილში, ბოსტნეულსა და ჩვეულებრივ რძეში არსებული შაქარი ამ რაოდენობაში არ ითვლება.
ამერიკის გულის ასოციაციის რეკომენდაცია უფრო მკაცრია. ქალების უმეტესობისთვის დამატებული შაქრიდან მიღებული ენერგია დღეში 100 კალორიას არ უნდა აღემატებოდეს, კაცების უმეტესობისთვის კი — 150-ს. ეს დაახლოებით 25 გ და 38 გ-ია. თქვენ რამდენს იღებთ დღეში? ერთი ქილა კოლა 33 გ შაქარს შეიცავს, ამიტომ ბევრისთვის რეალური რაოდენობა მხოლოდ დათვლის შემდეგ ხდება ნათელი.
შაქრის დღიური ნორმა კალორიების მიხედვით
შაქრის თითოეული გრამი 4 კკალს შეიცავს. ჯანმოს პროცენტები გრამებში რომ გადაიყვანოთ, თქვენი დღიური კალორიების 10% (ან 5%) გამოთვალეთ და 4-ზე გაყავით. თავგადასწორებულ ჩაის კოვზში დაახლოებით 4 გ შაქარია, ამიტომ კოვზების რაოდენობის მისაღებად გრამები კიდევ ერთხელ 4-ზე გაყავით.
| კალორიები დღეში | თავისუფალი შაქარი: ამ რაოდენობაზე ნაკლები (10%) | ჩაის კოვზებით | უფრო დაბალი სამიზნე რაოდენობა (5%) |
|---|---|---|---|
| 1 400 კკალ | 35 გ | დაახლოებით 9 | 18 გ |
| 1 600 კკალ | 40 გ | დაახლოებით 10 | 20 გ |
| 1 800 კკალ | 45 გ | დაახლოებით 11 | 23 გ |
| 2 000 კკალ | 50 გ | დაახლოებით 12 | 25 გ |
| 2 200 კკალ | 55 გ | დაახლოებით 14 | 28 გ |
| 2 400 კკალ | 60 გ | დაახლოებით 15 | 30 გ |
| 2 600 კკალ | 65 გ | დაახლოებით 16 | 33 გ |
წონის დასაკლებად დღეში 1 600 კკალს იღებთ? მაშინ თქვენი ზედა ზღვარი 40 გ-ია და არა ყველგან ნახსენები 50 გ, უფრო დაბალი მიზანი კი — 20 გ. ჯერ არ იცით, რამდენი კალორია გჭირდებათ? დაიწყეთ სტატიით რამდენი კალორია გჭირდებათ დღეში.
რომელი შაქარი ითვლება და რომელი — არა
ყველაზე ხშირად სწორედ ეს ერევათ. ზღვარი ეხება თავისუფალ შაქარს — ტერმინს, რომელსაც ჯანმო იყენებს. ეს იგივე არ არის, რაც ეტიკეტზე მითითებული „შაქრები“.
- ითვლება: შაქარი, რომელსაც ჩაის, ყავას, ფაფას ან ცომეულს ამატებთ. შაქარი, რომელსაც მწარმოებელი სასმელებში, ტკბილეულში, იოგურტში, სოუსებსა და საუზმის ფანტელებში იყენებს. თაფლი და სიროფები. ხილის წვენიც, მაშინაც კი, თუ შეფუთვას აწერია „დამატებული შაქრის გარეშე“.
- არ ითვლება: მთლიან ახალ ხილსა და ბოსტნეულში ბუნებრივად არსებული შაქარი, ასევე ჩვეულებრივი რძისა და დანამატების გარეშე იოგურტის ლაქტოზა.
ეტიკეტზე შაქრის საერთო რაოდენობაა მითითებული. ამიტომ დანამატების გარეშე იოგურტს ყოველ 100 გ-ზე დაახლოებით 5 გ აქვს მითითებული, თუმცა ეს თავისუფალი შაქარი არ არის. ხილის იოგურტზე დაახლოებით 19 გ წერია, დამატებული კი მხოლოდ ამ 5 გ-ს ზემოთ არსებული ნაწილია. აშშ-ის ეტიკეტები საქმეს ამარტივებს: „დამატებული შაქარი“ ცალკე სტრიქონადაა გამოყოფილი. სხვა ეტიკეტებზე ინგრედიენტებს დააკვირდით: შაქარი, გლუკოზა-ფრუქტოზის სიროფი, თაფლი, წვენის კონცენტრატი და „-ოზა“ („-ose“) დაბოლოების მქონე ინგრედიენტები — ეს ყველაფერი ითვლება.
როგორ დაითვალოთ მიღებული შაქარი 4 ნაბიჯში
- განსაზღვრეთ თქვენი ზღვარი. მაგალითად, დღეში 2 000 კკალს იღებთ. ათი პროცენტი 200 კკალ, ანუ 50 გ გამოდის. ხუთი პროცენტი კი 25 გ-ია.
- ჯერ ტკბილი სასმელები ჩამოწერეთ. ყავასა და ჩაიში დამატებული შაქარი, ტკბილი გაზიანი სასმელები, წვენი, ენერგეტიკული სასმელები. ერთი ჩაის კოვზი 4 გ-ია, 330 მლ-იანი ქილა კოლა კი 33 გ შაქარს შეიცავს.
- დაამატეთ შაქრით დამტკბარი საკვებიც. ეტიკეტზე ნახეთ „შაქრები 100 გ-ზე“ და მიღებული რაოდენობა შეჭმული ულუფის მიხედვით გამოთვალეთ. რძის პროდუქტების შემთხვევაში ყოველ 100 გ-ზე 5 გ რძის შაქარი გამოაკელით.
- შეადარეთ ჯამი ზღვარს და შეცვალეთ მთავარი წყარო. უმეტესად ერთი სასმლის ჩანაცვლებით უფრო მეტ შაქარს ამოიღებთ რაციონიდან, ვიდრე დესერტზე მთელი კვირით უარის თქმით.
ქვემოთ მოყვანილი დღის რაციონი თითქოს სულაც არ არის ტკბილეულით სავსე. ნახეთ, როგორ იცვლება ის სამი მცირე ცვლილების შემდეგ:
| რა მიიღეთ | დამატებული შაქარი | რით შეცვალოთ | ცვლილების შემდეგ |
|---|---|---|---|
| ორი ყავა, თითოეულში 2 ჩაის კოვზი შაქრით | 16 გ | თითოეულში ერთი ჩაის კოვზი | 8 გ |
| ხილის იოგურტი, 150 გ | 22 გ | იოგურტი დანამატების გარეშე და ბანანი | 0 გ |
| ქილა კოლა, 330 მლ | 33 გ | წყალი ან უშაქრო სასმელი | 0 გ |
| რძიანი შოკოლადი, 25 გ | 13 გ | იგივე 25 გ | 13 გ |
| კეტჩუპი, 1 სუფრის კოვზი | 4 გ | იგივე სუფრის კოვზი | 4 გ |
| ჯამი | 88 გ | 25 გ |
ცვლილებებამდე ჯამი 88 გ-ია. ეს დაახლოებით 350 კკალია, ანუ 2 000 კკალზე გათვლილი დღიური რაციონის 18%, თან ნამცხვარი არავის უჭამია. ცვლილებების შემდეგ კი ჯამი 25 გ-ია — ზუსტად ჯანმოს უფრო დაბალი სამიზნე რაოდენობა; შოკოლადიც რაციონში რჩება.


შაქარი პროდუქტებში: საკვებისა და სასმელების ცხრილი
ქვემოთ მოცემულია შაქრის საერთო რაოდენობა USDA FoodData Central-ის მონაცემებით. ბოლო სვეტში ნახავთ, ითვლება თუ არა ეს შაქარი თქვენს დღიურ ზღვარში. „ძირითადად“ და „ნაწილობრივ“ ნიშნავს, რომ შაქრის ნაწილი რძიდან ან პომიდვრიდან მოდის. სასმელებისთვის გამოყენებულია თანაფარდობა: 1 მლ = 1 გ.
| პროდუქტი | შაქარი 100 გ-ში | ჩვეულებრივი ულუფა | შაქარი ულუფაში | ითვლება დღიურ ზღვარში? |
|---|---|---|---|---|
| შაქრის ფხვნილი | 99,8 გ | 1 თავგადასწორებული ჩაის კოვზი, 4 გ | 4 გ | დიახ |
| თაფლი | 82,1 გ | 1 ჩაის კოვზი, 7 გ | 6 გ | დიახ |
| შაქრიანი შესქელებული რძე | 54,4 გ | 1 სუფრის კოვზი, 20 გ | 11 გ | ძირითადად |
| რძიანი შოკოლადი | 51,5 გ | 25 გ, ფილის მეოთხედი | 13 გ | ძირითადად |
| ჯემი | 48,5 გ | 1 სუფრის კოვზი, 20 გ | 10 გ | დიახ |
| ორცხობილა შოკოლადის ნატეხებით | 32,9 გ | 30 გ, ორი ან სამი ორცხობილა | 10 გ | დიახ |
| შავი შოკოლადი, 70–85% კაკაო | 24,0 გ | 25 გ | 6 გ | დიახ |
| კეტჩუპი | 21,3 გ | 1 სუფრის კოვზი, 17 გ | 4 გ | ძირითადად |
| ვანილის ნაყინი | 21,2 გ | 70 გ, ერთი ბურთულა | 15 გ | ძირითადად |
| დაბალცხიმიანი ხილის იოგურტი | 19,0 გ | 150 გ-იანი ჭიქა | 29 გ | ნაწილობრივ |
| კოლა | 9,9 გ | 330 მლ-იანი ქილა | 33 გ | დიახ |
| ვაშლის წვენი, დამატებული შაქრის გარეშე | 9,6 გ | 250 მლ-იანი ჭიქა | 24 გ | დიახ |
| ახალგამოწურული ფორთოხლის წვენი | 8,4 გ | 250 მლ-იანი ჭიქა | 21 გ | დიახ |
| ბანანი | 12,2 გ | 120 გ, ერთი საშუალო ზომის | 15 გ | არა |
| ვაშლი | 10,4 გ | 180 გ, ერთი საშუალო ზომის | 19 გ | არა |
| რძე, მოუხდელი | 5,1 გ | 200 გ-იანი ჭიქა | 10 გ | არა |
| იოგურტი დანამატების გარეშე, მოუხდელი რძით | 4,7 გ | 150 გ-იანი ჭიქა | 7 გ | არა |
ამ ორ წვენს დააკვირდით. ერთ ჭიქაში 21–24 გ შაქარია — საკმაოდ ახლოსაა კოლას ქილაში არსებულ 33 გ-თან. ჯანმო წვენში არსებულ შაქარს თავისუფალ შაქრად მიიჩნევს მაშინაც, როცა მას არაფერი აქვს დამატებული. მთლიან ვაშლში თითქმის იმდენივე შაქარია, რამდენიც ერთ ჭიქა წვენში, მაგრამ ის ამ ზღვარში არ ითვლება. ამასთან, ვაშლით ბოჭკოსაც იღებთ და მის ჭამას მეტი დრო სჭირდება.
რამდენი შაქარი შეიძლება დღეში, თუ წონის დაკლება გსურთ
წონის დასაკლებად შაქარზე უარის თქმა აუცილებელია? არა. შაქარი წონაზე მხოლოდ თავისი კალორიებით მოქმედებს. ჯანმოსთვის ჩატარებული კვლევების მიმოხილვაში ზრდასრულებმა, რომლებსაც შაქრის შემცირება ურჩიეს და კვების სხვა წესები არ დაუწესეს, საშუალოდ 0,80 კგ დაიკლეს. მათ კი, ვისაც მეტი შაქრის მიღება ურჩიეს, 0,75 კგ მოიმატეს. როცა შაქარი სხვა ნახშირწყლებით ჩაანაცვლეს და კალორიების რაოდენობა იგივე დატოვეს, წონა არ შეცვლილა.
ამიტომ შაქარი იმ კალორიების წყაროდ ჩათვალეთ, რომლის შემცირებაც ყველაზე მარტივია:
- ჯერ განსაზღვრეთ თქვენი კალორიული დეფიციტი, შემდეგ გამოთვალეთ შემცირებული დღიური კალორიების 10%. 1 600 კკალზე ეს 40 გ-ია.
- სასმელებით დაიწყეთ. სასმელი ვერ დაგანაყრებთ, ერთი ქილა კოლა კი დაახლოებით 140 კკალს შეიცავს.
- დაიტოვეთ ერთი ტკბილეული, რომელიც განსაკუთრებით გიყვართ, და აწონეთ. 25 გ რძიანი შოკოლადი 13 გ შაქარს შეიცავს და ამ ზღვარში თავსდება.
- შაქარს „ჯანსაღი“ თაფლით ან წვენით ნუ ჩაანაცვლებთ იმ მოლოდინით, რომ შედეგი განსხვავებული იქნება. ისინიც ზუსტად ასევე ითვლება.
- შაქარი ნახშირწყალია, ამიტომ ის ნახშირწყლების საერთო რაოდენობაში უკვე შედის. იხილეთ, რამდენი ნახშირწყალი გჭირდებათ დღეში, და გამოიყენეთ მაკრონუტრიენტების კალკულატორი.
ხილი აქ პრობლემას არ ქმნის. დღეში ორი ან სამი ცალი თითქმის ნებისმიერ კვების გეგმაში თავსდება, რამდენიმე მათგანი კი დაბალკალორიული პროდუქტების სიაშიც შედის.
შაქრის ნორმა ქალებისთვის, კაცებისთვის და ბავშვებისთვის
ჯანმოს წესი ყველასთვის ერთია — ზრდასრულებისთვისაც და ბავშვებისთვისაც: ენერგიის 10%-ზე ნაკლები, უკეთესი მიზანი კი 5%-ია. გრამებში რაოდენობა მხოლოდ იმიტომ განსხვავდება, რომ კალორიების რაოდენობაც განსხვავებულია. ქალისთვის, რომელიც დღეში 1 800 კკალს იღებს, ზედა ზღვარი 45 გ-ია, ხოლო კაცისთვის, რომელიც 2 400 კკალს იღებს — 60 გ. შაქრის დღიური ნორმა ბავშვებში გრამებით ნაკლები გამოდის: ბავშვი ნაკლებ კალორიას იღებს, ამიტომ იგივე პროცენტი ნაკლებ გრამს ნიშნავს. ამერიკის გულის ასოციაციის მაჩვენებლები — 100 და 150 კალორია — სქესის მიხედვით უკვე განაწილებულია.
კიდევ ერთი დეტალი: ეს ზღვრები ჯანმრთელი ადამიანებისთვისაა განკუთვნილი. გაქვთ დიაბეტი ან პრედიაბეტი? ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ნახშირწყლების საერთო რაოდენობა და არა მხოლოდ შაქარი. თქვენთვის შესაფერისი რაოდენობა ექიმის ან დიეტოლოგის რეკომენდაციით უნდა განსაზღვროთ და არა ამ ცხრილით.
როგორ აკონტროლოთ შაქარი მუდმივი გამოთვლების გარეშე
შაქრის თვლა სამუდამოდ არ გჭირდებათ. ორი კვირის განმავლობაში ყველაფერს თუ ზუსტად ჩაიწერთ, ჩვეულებრივ, გამოჩნდება, საიდან იღებთ შაქარს; ადამიანების უმეტესობისთვის ეს ორი ან სამი პროდუქტია. კვების დღიური შეგიძლიათ ქაღალდზეც აწარმოოთ და აპშიც. საკვებთან ერთად ყველა სასმელიც ჩაიწერეთ, რადგან შეუმჩნეველი გრამები სწორედ იქ იმალება. როცა ძირითად წყაროებში ცვლილებებს შეიტანთ, დანარჩენი, ჩვეულებრივ, დღიურ ზღვარში ყოველდღიური გამოთვლების გარეშეც თავსდება.