Әйелдерге арналған арықтау жоспарының бастапқы бағдары — күніне шамамен 1 300–1 900 ккал: ересек әйелдердің көбі осы мөлшерде тамақтанып салмақ тастайды. Бұл аралық жас пен белсенділікке қарай салмақты сақтауға қажет деп есептелетін күндік 1 600–2 400 ккал мөлшерінен 300–500 ккал шегеру арқылы алынған. Сізге қажет мөлшер жасыңызға, бойыңызға, салмағыңызға және қаншалықты қимылдайтыныңызға байланысты. Сондықтан төмендегі кестені бастапқы бағдар ретінде қолданып, таңдалған мөлшерді үш апта байқап көріңіз. Harvard Health әйелдерге медицина маманының бақылауынсыз күніне 1 200 ккал-дан төмен түспеуге кеңес береді.
Әдетте аптасына шамамен 0,5–1 кг салмақ тастау ұсынылады. Дене бітімі шағын әйелдерде қарқын көбіне осы аралықтың төменгі шегіне жақын болады, өйткені калорияны азайтқанда олардың күндік мөлшері аталған төменгі шекке тезірек жетеді.
Әйелдерге арналған арықтау кестесі: жас пен белсенділікке қарай
Әр ұяшықта алдымен Америкалықтарға арналған тамақтану жөніндегі ұсынымдарда көрсетілген, салмақты сақтауға қажет калорияның болжамды мөлшері, одан кейін арықтау үшін одан 300–500 ккал кем мөлшер берілген. Егер шегергенде нәтиже 1 200 ккал-дан төмен түссе, арықтауға арналған мөлшер 1 200 ккал деңгейінде қалдырылған.
| Жас | Қимылы аз | Орташа белсенді | Белсенді |
|---|---|---|---|
| 19–25 | 2 000 → 1 500–1 700 | 2 200 → 1 700–1 900 | 2 400 → 1 900–2 100 |
| 26–30 | 1 800 → 1 300–1 500 | 2 000 → 1 500–1 700 | 2 400 → 1 900–2 100 |
| 31–50 | 1 800 → 1 300–1 500 | 2 000 → 1 500–1 700 | 2 200 → 1 700–1 900 |
| 51–60 | 1 600 → 1 200–1 300 | 1 800 → 1 300–1 500 | 2 200 → 1 700–1 900 |
| 61 және одан жоғары | 1 600 → 1 200–1 300 | 1 800 → 1 300–1 500 | 2 000 → 1 500–1 700 |
Қимылы аз дегеніміз — күнделікті тіршіліктегі қозғалыспен ғана шектелу. Орташа белсенділік — күніне шамамен 2,5–5 км жылдам жүру немесе соған тең қимыл, ал белсенді деңгей — одан да көп қимылдау. Бұл сандар бойы 163 см, салмағы 57 кг болатын шартты әйелге есептелген. Салмағыңыз бұдан жоғары болса, нақты қажеттілігіңіз де жоғары болады, сондықтан кестедегі мөлшер сізге керегінен төмен болуы мүмкін. Күндік калория қажеттілігі туралы нұсқаулықта кесте толық түсіндірілген.
Өзіңізге қажет мөлшерді 4 қадаммен есептеңіз
- Тыныштық күйіндегі энергия шығынын шамамен есептеңіз. Әйелдерге арналған Миффлин–Сан Жеор формуласы: 10 × салмақ (кг) + 6,25 × бой (см) − 5 × жас − 161. BMR калькуляторы мұны сіз үшін есептеп береді.
- Белсенділік коэффициентіне көбейтіңіз. Дене жаттығуын аз жасасаңыз — 1,2, аптасына 1–3 күн жеңіл жаттықсаңыз — 1,375, ал аптасына 3–5 күн орташа қарқынмен жаттықсаңыз — 1,55 коэффициентін қолданыңыз. Шыққан сан — салмағыңызды сақтауға қажет калорияның болжамды мөлшері.
- 300–500 ккал шегеріңіз. Бойыңыз аласа болса, мақсатыңызға жақындап қалсаңыз немесе қатаң шектеулерді ұстана алмайтыныңызды білсеңіз, калорияны азырақ азайтыңыз. Калория тапшылығы туралы нұсқаулықта бұл қадам толығырақ түсіндірілген.
- Осы мөлшерді үш апта байқап көріңіз. Ішіп-жегеніңіздің бәрін тамақтану күнделігіне жазып жүріңіз. Содан кейін жекелеген күндердің көрсеткішін емес, әр аптадағы орташа салмағыңызды салыстырыңыз.
Мысал. 38 жастағы, бойы 165 см, салмағы 78 кг, жеңіл жаттығу жасайтын әйелді алайық: 10 × 78 + 6,25 × 165 − 5 × 38 − 161 = 1 460 ккал — тыныштық күйіндегі энергия шығыны. Оны 1,375-ке көбейтсек, салмағын сақтауға шамамен 2 010 ккал қажет болады. Арықтауға арналған күндік мөлшері — шамамен 1 500–1 700 ккал. Бұл осы жастағы, жеңіл белсенділігі бар әйелдерге кестеде көрсетілген мөлшердің жоғарғы жағына сәйкес келеді, өйткені оның салмағы есепке негіз болған әйелдікінен жоғары. 1 500 ккал мәзірінен осы аралықтың төменгі шегіне сай тамақтану қалай болатынын көре аласыз.
Есептеген мөлшеріңіз 1 200 ккал-ға жақын болса, оны одан әрі азайтпаңыз. Калория тапшылығын азырақ етіп, жаяу жүруді не басқа қимылды қосыңыз немесе салмақты баяуырақ тастауды таңдаңыз.


Етеккірге байланысты салмақ неге құбылады?
Ағзада жиналған су майдың азайғанын бірнеше күн бойы таразыдан байқатпай қоюы мүмкін. Дені сау 62 әйелдің 765 етеккір циклін қамтыған бір жылдық зерттеуде қатысушылардың өз бағалауы бойынша сұйықтықтың жиналуы етеккірдің бірінші күні ең жоғары болған. Ол циклдің бірінші жартысының ортасында ең төмен болып, овуляция маңында біртіндеп артқан. Зерттеуде әйелдердің салмағы емес, ағзада сұйықтықтың жиналуын өздері қалай бағалағаны өлшенген. Дегенмен артық су да таразыдағы көрсеткішке әсер етеді.
- Циклдің бірдей кезеңдерін салыстырыңыз. Осы айдағы етеккірдің бірінші күнін өткен айдағы бірінші күнмен немесе цикл ортасына сәйкес келетін апталарды өзара салыстырыңыз.
- Орташа көрсеткішке сүйеніңіз. Аптасына кемінде үш күн таңертең, таңғы асқа дейін өлшеніп, апталық орташа салмақты есепке алыңыз.
- Бір аптада салмақ жоғарылағаны үшін калорияны азайтпаңыз. Күнделікке бәрін дәл енгізсеңіз, етеккір алдында немесе кезінде салмақтың көтерілуі май мөлшері туралы көп мәлімет бермейді. Шешімді толық бір цикл өткен соң қабылдаңыз.
- Қарныңыз көбірек ашатын күндерді алдын ала ескеріңіз. Айдың белгілі бір күндерінде қарныңыз көбірек ашса, апталық орташа мөлшерді ескеріп, сол күндері көбірек жеуге мүмкіндік беретіндей жоспарлаңыз. Бір күні көбірек жегеніңізді сәтсіздік деп қабылдамаңыз.
40, 50 және 60 жастан кейін арықтау
Ресми кестеде 51 жастан бастап қимылы аз әйелдерге арналған есептік мөлшер 1 800 ккал-дан 1 600 ккал-ға төмендейді. Сондықтан 35 жаста нәтиже берген күндік мөлшер кейін, сол тамақты жесеңіз де, салмақ тастауға көмектеспей қалуы мүмкін. Перименопауза кезінде, әдетте 45 пен 55 жас аралығында, етеккір де өзгереді, сондықтан циклдің бірдей кезеңдерін салыстыру қиындайды. Мұндайда айлық орташа көрсеткіштерді салыстырыңыз.
- Күндік калорияңызды қайта есептеп отырыңыз: бірнеше килограмм салмақ тастаған сайын және кемінде жылына бір рет. Салмақ азайған сайын да, жас ұлғайған сайын да бұл мөлшер төмендейді.
- Ақуызды көбірек тұтыныңыз. Арықтауға арналған ақуызы мол тамақтану үлгілеріне жасалған шолуларда дене салмағының әр килограмына шамамен 1,2–1,6 г ақуыз тұтынудың пайдасы сипатталған. Салмағыңыз 70 кг болса, бұл күніне 84–112 г болады. Ақуыз туралы нұсқаулықта мақсатқа қарай кесте берілген.
- Күш жаттығуларын қосыңыз. Олар арықтаған кезде бұлшықетті сақтауға көмектеседі, ал жас ұлғайған сайын мұның маңызы артады.
- Дәрігерге көрініп, денсаулығыңызды тексертіңіз. Тамақтануыңыз өзгермесе де салмағыңыз өссе немесе сізде аналық бездердің поликистоз синдромы (PCOS) не қалқанша без ауруы болса, күндік калория мөлшерін азайтпас бұрын дәрігерден кеңес алыңыз.
Қай кезде калория тапшылығы сізге сай келмейді?
- Жүктілік және бала емізу. Бұл кезде ағзаңыздың қажеттілігі өзгеше болады, сондықтан калория тапшылығын өз бетіңізше белгілемеңіз. Дәрігерден немесе акушерден кеңес алыңыз.
- Етеккірдің келмеуі. NHS етеккірдің келмей қалу немесе кешігу себептерінің қатарына күрт салмақ тастауды және шамадан тыс жаттығуды жатқызады. Арықтап жүргенде етеккіріңіз тоқтаса, көбірек тамақтанып, дәрігерге көрініңіз.
- Қазір бар не бұрын болған тамақтану бұзылысы. Калория санау жағдайды ушықтыруы мүмкін. Қолданбаға сүйенбей, медицина маманымен жұмыс істеңіз.
- Салмағыңыз қалыпты болса. Салмағыңыз қалыпты аралықта болса, сізге калория тапшылығы қажет болмауы мүмкін. Тағам сапасына көңіл бөлу, күш жаттығулары немесе салмақты сақтауға арналған калория мөлшері сізге тиімдірек болуы мүмкін.
- Алаңдататын белгілер. Басыңыз айналса, үнемі тоңып немесе қатты шаршап жүрсеңіз, калория мөлшерін көбейтіп, дәрігермен сөйлесіңіз.
Арықтау кезінде жиі жіберілетін қателер
- Барлық әйелге бірдей күніне 1 200 ккал белгілеу. Бұл — мақсат емес, төменгі шек; көп әйел бұдан әлдеқайда көп калория тұтынып та арықтай алады.
- Өзіңізге есеп жасамай, бойы ұзын құрбыңыздың не ер серігіңіздің тамақтану жоспарын көшіру.
- Жұмыс күндері мұқият санап, демалыс күндерін, сусындарды, ас дайындауға қосылған майды және тамақ пісіріп жүріп ауыз тиген тағамды есепке алмау.
- Нәтижені бір таңғы өлшеммен ғана бағалау, әсіресе етеккір алдындағы күндері.
- Салмақ түспей қалған сайын күнделікке бәрі толық жазылғанын тексермей тұрып калорияны азайту.