Интервалды ашығу салмақ тастауға негізінен тамақтану уақытын қысқарту арқылы көмектеседі: әдетте адам соның есебінен азырақ жейді. Тек уақытты шектеудің әсері аз. Зерттеушілер екі топқа бірдей калория шегін белгілегенде, 8 сағат ішінде тамақтанғандар таңнан кешке дейін тамақтанғандармен шамалас салмақ тастаған. Демек, интервалды ашығуда да калория маңызды: тамақтану уақытын шектеу — оны азайтудың бір жолы.
Сондықтан бұл режим сізге ыңғайлы болса, оны қолдануға болады. Көп адам таңғы асты өткізіп жіберіп, түстен кешкі 8-ге дейін тамақтанады. Бірақ кешкі асқа мән беріңіз: таңертең жемегеніңізді кешке толықтырсаңыз, таразыдағы көрсеткіш өзгермейді. Сол себепті төмендегі бір күндік мәзірде тамақтану уақытымен бірге әр астың калориясы да көрсетілген.
Интервалды ашығу режимдері
Екі сан ашығу мен тамақтану сағаттарын білдіреді. 16:8 дегеніміз — 16 сағат калория тұтынбау және 8 сағат ішінде тамақтану. Ашығу уақытының басым бөлігі ұйқы кезінде өтеді.
| Режим | Тамақтану уақыты | Уақыт үлгісі | Кімге ыңғайлы |
|---|---|---|---|
| 12:12 | 12 сағат | 8:00–20:00 | Алғашқы қадам: кеш уақытта тіскебасардан бас тарту |
| 14:10 | 10 сағат | 10:00–20:00 | Бастауға жеңіл, таңғы ас сәл кешірек ішіледі |
| 16:8 | 8 сағат | 12:00–20:00 | Ең кең тараған режим; таңғы ас ішілмейді |
| 18:6 | 6 сағат | 13:00–19:00 | Күніне екі рет тамақтану; 16:8 режиміне үйренгендерге |
| 20:4 | 4 сағат | 15:00–19:00 | Жеткілікті ақуыз алу қиын; жаңадан бастағандарға арналмаған |
| 5:2 | Күн сайын, бірақ екі күні калория аз | Аптасына екі күн шамамен 500–600 ккал | Күнделікті шектеудің орнына екі күндік қатаң режимді қалайтындарға |
Тамақтану уақытын одан әрі қысқарту міндетті түрде жақсырақ нәтиже бермейді. Жұмыс күндері де, демалыста да ұстана алатын режимді таңдаңыз. Егер 16:8 режимінде күн сайын түстен кейін қарныңыз ашып, ашушаң бола бастасаңыз, 14:10 режимінде калорияны есептеп, тапшылықты сақтасаңыз да, нәтиже бірдей болады.
Зерттеулер не дейді
Қатысушылар топтарға кездейсоқ бөлінген үш зерттеу көпшіліктің көкейіндегі сұраққа жауап береді: ашығу жай ғана калория санағаннан көбірек май жағуға көмектесе ме?
Қытайда семіздігі бар 139 ересек адам бір жыл бойы бірдей калория шегін ұстанды: ерлерге 1 500–1 800 ккал, әйелдерге 1 200–1 500 ккал. Оның үстіне, қатысушылардың жартысы тек таңғы 8 бен түстен кейінгі 4 аралығында тамақтанды. 12 айдан кейін ашығу тобындағылар 8,0 кг, ал екінші топтағылар 6,3 кг салмақ тастады. Бұл айырмашылық статистикалық тұрғыдан мәнді болған жоқ (NEJM, 2022).
АҚШ-тағы TREAT зерттеуінде калорияға қатысты кеңес берілмей, тек 16:8 режимі тексерілді. 116 ересек адам 12 апта бойы түстен кешкі 8-ге дейін тамақтанды; бақылау тобы күніне үш рет тамақтанды. Екі топ та 1 кг-нан аз салмақ тастады және нәтижелері шамалас болды (JAMA Internal Medicine, 2020).
Үшінші зерттеуде калорияны санамай, түстен кешкі 8-ге дейін тамақтану мен калорияны 25% азайту салыстырылды. Екі топ та бұрынғыдан күніне шамамен 400 ккал аз тұтынып, бір жылда шамалас салмақ тастады (Annals of Internal Medicine, 2023).
Үш зерттеу де бір қорытындыға әкеледі. Ашығу тамақтан алынатын калорияны азайтқанда нәтиже береді. Калория тапшылығы бірдей болса, қосымша май кетпейді. Біреуге әр тіскебасардың калориясын санағаннан гөрі тамақтану уақытын шектеу оңай, ал біреуге таң бойы аш жүру қиын. Түптеп келгенде, екі тәсіл де энергия теңгеріміне тіреледі: кез келген калория тапшылығының негізі — осы.
16:8 режимінде калорияны қалай есептеуге болады
- Күндік калория мөлшерін анықтаңыз. Салмағыңызды сақтауға қанша калория қажет екенін BMR калькуляторымен есептеңіз немесе күніне қанша калория қажет екені туралы мақаладағы кестені қараңыз. Салмақ тастау үшін осы мөлшерден 300–500 ккал шегеріңіз.
- Өзіңіз ұстана алатын уақыт аралығын таңдаңыз. Түстен кешкі 8-ге дейінгі аралық көпшіліктің жұмыс күніне сай келеді. Мүмкін болса, демалыста да осы уақытты сақтаңыз.
- Калорияны екі не үш асқа бөліңіз. 8 сағаттық аралықта бұл — түскі ас, түстен кейінгі тіскебасар және кешкі ас. Қарапайым бөлу үлгісі әр асқа қанша калория бөлу керегі туралы мақалада берілген.
- Әр асқа ақуыз қосыңыз. Тамақтану саны азайғанда, жеткілікті ақуыз алмай қалуыңыз мүмкін. Әр аста 25–40 г ақуыз алуды көздеңіз; күніне қанша ақуыз қажет екені туралы нұсқаулықта дене салмағына қарай қажетті мөлшер көрсетілген.
- Тамақтану уақытында жегеніңіздің бәрін тіркеңіз. Мол тамақ ішкенде майдың, тұздықтың және қосымша порцияның калориясы көзден таса қалады.
- Апталық орташа көрсеткішке қараңыз. Таңертең өлшеніп, жеке күндерді емес, апталық нәтижелерді салыстырыңыз.
16:8 режиміне арналған шамамен 1 460 ккал күндік мәзір
Бұл мәзір 12:00–20:00 аралығында тамақтануға лайықталған. Көрсетілген сандар шамамен алынған, олар өнімнің маркасы мен порцияға қарай өзгереді. Сондықтан өзіңіз қолданатын өнімдердің қаптамасындағы мәліметті тексеріңіз.
| Уақыт | Ас | Калория |
|---|---|---|
| 12:00-ге дейін | Су, қара кофе немесе қоспасыз шай | 0–5 ккал |
| 12:30 | 150 г піскен тауықтың төс еті, 150 г піскен күріш, 1 ас қасық зәйтүн майы қосылған көкөніс | шамамен 600 ккал |
| 16:00 | 200 г қоспасыз грек йогурты, 1 алма, 15 г грек жаңғағы | шамамен 340 ккал |
| 19:30 | Көкөніс қосылған 3 жұмыртқалы омлет, 30 г ірімшік, тұтас дәнді нанның 2 тілімі | шамамен 520 ккал |
| Барлығы | Шамамен 100 г ақуыз | шамамен 1 460 ккал |
Күндік калория мақсатыңыз жоғарырақ болса, төртінші рет тамақтанудың орнына түскі не кешкі асқа бір порция қосыңыз. Мөлшері граммен берілген дайын мәзірлерді 1 500 ккал мәзірден табасыз; ондағы кез келген асты 8 сағаттық тамақтану уақытына енгізуге болады.


Ашығуды не бұзады
Калориясы бар кез келген нәрсе ашығуды тоқтатады. Су, газдалған су, қара кофе мен қоспасыз шай ашығуды бұзбайды. Аздап сүт қоссаңыз, 10–20 ккал қосылады; бұл салмақ тастауға айтарлықтай әсер етпейді, бірақ енді қатаң ашығу болып саналмайды. Шырын, тәтті кофе сусындары, смузи мен алкогольдің бәрі тамақ ретінде есептеледі. Үлкен латтенің калориясы шағын таңғы астан да көп болуы мүмкін.
Неліктен интервалды ашығу нәтиже бермей қалады
- Кешкі ас таңғы астың орнын толтырады. Таңғы асты ішпеген соң кешке көбірек жеп, артынан тағы тіскебасар жейсіз.
- Алғашқы ас сыйақыға айналады. 16 сағат аш жүрген соң фастфуд пен тәттімен өзіңізді марапаттағыңыз келеді. Сөйтіп, күндік калория мөлшері салмақты сақтайтын деңгейге жетеді.
- Сусындардағы калория ескерілмейді. Кофедегі қант пен сүтті, шырын мен сыраны есепке қоспай кету оңай.
- Ақуыз тым аз. Екі аста да ақуыз аз болса, қарныңыз ашып, бұлшықетті сақтау қиындайды.
- Демалыста режим бұзылады. Таңғы-түскі астың да, кешкі астың да кешігуінен аптасына екі рет тамақтану аралығы 12 сағатқа созылады.
Апталық орташа салмағыңыз үш апта бойы өзгермесе, бір апта бойы әр асыңызды тіркеп, калориясын қосып есептеңіз. Әдетте салмақтың неге тоқтап қалғаны бірнеше күннің калориясын есептегенде-ақ байқалады.
Кімдерге дәрігермен кеңеспей ашығуға болмайды
Тамақ арасында ұзақ үзіліс жасау бәріне бірдей жарамайды. Жүктілік пен бала емізу кезінде ағзаға тамақ тұрақты түсіп тұруы керек, сондықтан бұл кезеңде ашықпаған дұрыс. 1-типті диабет болса немесе инсулин мен қандағы қантты төмендететін басқа дәрілер қабылдасаңыз, ас ішпей қалу қантты тым төмендетуі мүмкін; алдымен дәрігер тамақтану жоспарын түзетуі керек. Бұрын тамақтану бұзылысы болған адамдарда қатаң уақыт тәртібі ескі әдеттерді жиі қайта қоздырады. 18 жасқа толмаған жасөспірімдер салмақ тастау үшін мүлде ашықпауы керек. Созылмалы ауруыңыз болса немесе таңертең басыңыз айналып, әлсіздік сезінсеңіз, байқап көрмес бұрын дәрігермен кеңесіңіз. Бұл жағдайлардың бәрінде аздаған калория тапшылығын сақтап, тұрақты тамақтану — қауіпсіздеу жол.