Денедегі 1 кг майда қанша калория бар? Шамамен 7 700 ккал. Фунтпен есептегенде, бұл көпке белгілі әр фунтқа 3 500 ккал деген көрсеткішке тең: тек өлшем бірлігі басқа. Демек, 1 кг майдан арылу үшін бірнеше күн не апта ішінде тұтынған калорияңыз жұмсағаныңыздан жалпы шамамен 7 700 ккал аз болуы керек. Күніне 500 ккал тапшылық жасасаңыз, бұған шамамен 15 күн кетеді.
Ал таза майда бұдан көбірек: грамына 9 ккал, яғни килограмына 9 000 ккал бар. Бірақ денедегі май таза майдан ғана тұрмайды. Май тінінде су мен аздаған ақуыз да болады, сондықтан оның бір килограмындағы энергия аздау. Оның үстіне 7 700 — қатаң заңдылық емес, шамамен алынған көрсеткіш. Алғашқы апталарда ол шын нәтижеге жақын келеді, ал кейін таразы көрсеткеннен көбірек салмақ тастайсыз деген есеп шығара бастайды. Неге олай болатынын төменде түсіндіреміз.
1 кг майда қанша калория бар, ал 2, 5 және 10 кг-да ше?
Есебі оңай: килограмм санын 7 700-ге көбейтіңіз. Кері есептеу үшін калория санын 7,7-ге бөлсеңіз, майдың граммен алынған мөлшері шығады.
| Денедегі май | Энергия, ккал | 500 ккал тапшылықпен қажет күн саны |
|---|---|---|
| 100 г | 770 | 1,5 |
| 0,45 кг (1 фунт) | 3 500 | 7 |
| 1 кг | 7 700 | 15 |
| 2 кг | 15 400 | 31 |
| 3 кг | 23 100 | 46 |
| 5 кг | 38 500 | 77 |
| 10 кг | 77 000 | 154 |
Жиі сұралатын тағы бірнеше есеп: 400 ккал — шамамен 52 г май, 1 000 ккал — шамамен 130 г. Көптеген ер адамдар үшін бір күндік тамаққа тең 2 500 ккал — шамамен 325 г май. Кешкі асты бір рет мол ішкеннен бір түнде бір килограмм май қосылмайды. Ертеңіне таразы 1 кг артық көрсетсе, оның басым бөлігі — су мен ішкен-жеген тамағыңыздың салмағы.
7 700 ккал ережесі қайдан шыққан
Бұл санның бастауы — 1958 жылы American Journal of Clinical Nutrition журналында жарияланған мақала. Онда арықтағанда тасталған салмақтың бір фунтына 3 500 ккал сәйкес келеді деп есептелген. Метрикалық жүйеге айналдырсақ, килограмына 32,2 МДж, яғни шамамен 7 700 ккал болады. Ереже қарапайым болғандықтан, оқулықтарға, диета жоспарларына және қолданбаларға кең тарады.
АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институттарының зерттеушісі Кевин Холл 2008 жылы бұл ереженің қандай жағдайда дұрыс нәтиже беретінін тексерген. Оның қорытындысы: ереже бастапқыда денесінде шамамен 30 кг-нан артық майы бар адамдарға сай келеді. Майы азырақ адамдар үшін бұл көрсеткіш тым жоғары. Олар маймен бірге майсыз тіндерді де көбірек жоғалтады, ал мұндай тіндердің әр килограмындағы энергия әлдеқайда аз. Денесінде майы аз адам 7 700 ккал-дан төмен тапшылықпен-ақ таразыдағы салмағының бір килограмға азайғанын байқауы мүмкін, бірақ сол килограмның бәрі май болмайды.
Күнделікті калория тапшылығымен қанша салмақ тастауға болады
Күнделікті калория тапшылығын күн санына көбейтіп, 7 700-ге бөліңіз. Кестеде жиі таңдалатын тапшылық мөлшерімен ереже қандай нәтиже болжайтыны көрсетілген. Мұны алғашқы бір не екі айда болуы мүмкін ең жақсы нәтиженің есебі деп қабылдаңыз.
| Күніне калория тапшылығы | Бір аптада | 30 күнде | 1 кг тастауға қажет күн саны |
|---|---|---|---|
| 250 ккал | 0,23 кг | 1,0 кг | 31 |
| 300 ккал | 0,27 кг | 1,2 кг | 26 |
| 500 ккал | 0,45 кг | 1,9 кг | 15 |
| 750 ккал | 0,68 кг | 2,9 кг | 10 |
| 1 000 ккал | 0,91 кг | 3,9 кг | 8 |
NHS аптасына 0,5–1 кг, яғни 1–2 фунт тастауды мақсат етуге кеңес береді. Кестеде бұл күніне 500–1 000 ккал тапшылыққа сәйкес келеді. Салмақты сақтауға қажет калория мөлшері жоғары болмаса, осы аралықтың жоғарғы шегін ұзақ ұстану қиын. Адамдардың көбі үшін 300–500 ккал тапшылықты бірнеше ай бойы ұстануға болады. Тапшылық мөлшерін қалай таңдау керегі калория тапшылығы туралы нұсқаулықта түсіндірілген.
Арықтауды 5 қадаммен жоспарлаңыз
- Салмақты сақтауға қажет калория мөлшерін анықтаңыз. BMR калькуляторын пайдаланып, белсенділік деңгейіңізді ескеріңіз немесе күніне қанша калория қажет екені туралы мақаладағы кестені қараңыз.
- Тапшылық мөлшерін таңдаңыз. Салмақты сақтауға қажет мөлшерден 300–500 ккал аз тұтынудан бастаңыз.
- Килограмға айналдырып есептеңіз. Тапшылық × 7 ÷ 7 700 — бір аптада тастайтын салмақтың болжамы. Тапшылық 500 ккал болса, шамамен 0,45 кг шығады.
- Ішкен-жегеніңізді жазып, салмағыңызды өлшеңіз. Әрдайым бір таразымен, таңертең өлшеніңіз. Күнделікті көрсеткіш құбылып тұратындықтан, апталық орташа салмаққа қараңыз.
- 2–3 аптадан кейін салыстырыңыз. Орташа салмақ жоспардағыдан баяу азайса, алдымен порция мөлшерін, тамаққа қосылған май мен сусындарды қайта қарап шығыңыз. Содан кейін жаңа салмағыңызға сай салмақты сақтауға қажет калорияны қайта есептеңіз.
Мысалы, салмағы 80 кг әйелге салмағын сақтауға шамамен 2 100 ккал қажет делік. Ол 1 600 ккал тұтынса, күнделікті тапшылық 500 ккал болады. Ереже бойынша аптасына 0,45 кг, ал 5 кг-ды 77 күнде, яғни 11 аптада тастайды деген есеп шығады. Іс жүзінде соңғы килограммдар баяуырақ кетеді, сондықтан 13–14 апта деп жоспарлау шындыққа жақынырақ.


Неге таразы формулаға сай нәтиже көрсетпейді
Бұл ереже салмағыңыз қандай болса да, ағзаңыз күн сайын бірдей энергия жұмсайды деп есептейді. Шын мәнінде олай емес. Дене жеңілдеген сайын қозғалысқа да, ағзаның жұмысын қамтамасыз етуге де аз энергия жұмсалады. 80 кг салмақта 500 ккал тапшылық берген 1 600 ккал рацион 72 кг салмақта азырақ тапшылық береді. Дәл бұрынғыдай тамақтансаңыз да, арықтау баяулап, кейін тоқтайды.
Холл мен әріптестері бұл құбылысты 2011 жылы The Lancet журналында сипаттаған. Олардың моделінде салмағы 100 кг, аз қимылдайтын ер адам күнделікті тамағын 480 ккал-ға азайтып, осы мөлшерді тұрақты ұстанады. Ақырында салмағы шамамен 75 кг-ға түседі. Тастайтын жалпы салмағының жартысы шамамен бір жылда, ал 95%-ы шамамен үш жылда кетеді. Қарапайым ереже алғашқы жылдың өзінде-ақ 23 кг-ға жуық тастайды, одан кейін де салмағы тоқтаусыз азая береді деген болжам берер еді.
Сол мақалада ұзақ мерзімге арналған тағы бір ереже берілген. Ол салмақтың баяуырақ, бірақ шындыққа жақын өзгерісін болжайды: күнделікті тұтынуды тұрақты түрде әр 10 ккал-ға азайту ақырында салмақты шамамен бір фунтқа (0,45 кг) өзгертеді. Демек, күнделікті тұтынуды 500 ккал-ға азайтып, осы мөлшерді бірнеше жыл ұстансаңыз, жалпы шамамен 50 фунт, яғни 23 кг тастауға болады; соның жартысы алғашқы жылы кетеді. Осы модельге негізделген NIH Body Weight Planner — тегін онлайн калькулятор. Ол сіздің көрсеткіштеріңізге сай салмақ өзгерісінің қисығын көрсетеді.
Таразыдағы салмақ күн сайын майға қатысы жоқ себептерден де өзгеріп тұрады. Тұз, кешкі асты кеш ішу, қарқынды жаттығу және етеккір циклі салмақты бір килограмға не одан да көпке өзгертуі мүмкін. Сондықтан кез келген бір таңғы көрсеткішке қарағанда апталық орташа салмақ жағдайды жақсырақ көрсетеді.
Бір күнде не бір аптада 7 700 ккал жағуға бола ма?
Бір күнде — жоқ. Ересектердің көбі күніне барлығы 1 600–3 000 ккал жұмсайды. Демек, 7 700 ккал — бірнеше күн бойы жұмсайтын бүкіл энергияңыз. Мүлде тамақ ішпесеңіз де, бұл көрсеткішке жете алмайсыз, әрі осылай ашығу қауіпті.
Бір аптада қағаз жүзінде мүмкін: күніне 1 100 ккал тапшылық керек. Адамдардың көбі үшін бұл тым үлкен тапшылық. Калорияны осынша азайтқанда, көбіне қарныңыз ашып, шаршайсыз әрі бұлшықет жоғалтасыз. Көпшілікке тамақты азайтуды қозғалыспен ұштастырған тиімдірек: мысалы, тағамнан түсетін калорияны 400 ккал-ға азайтып, 30–40 минут жаяу жүру. Калория санап қалай арықтауға болады деген нұсқаулықтан апта сайынғы жоспарды табасыз.
Белгілі бір калория мөлшеріне арналған дайын мәзір керек болса, 1 500 ккал мәзірін қараңыз. Ал тамақтану күнделігі жоспарлаған тапшылық пен нақты тамақтануыңыздың сәйкес келетінін көруге көмектеседі.
Жиі жіберілетін қателер
- 7 700 санын дәл көрсеткіш деп қабылдау. Бұл — денедегі майға арналған орташа көрсеткіш. Салмақ тастағанда маймен бірге су мен аздаған майсыз тін де азаяды.
- Бір ғана өлшемге қарап қорытынды жасау. Салмақтың бір күнде бір килограмға артуы не азаюы — суға байланысты өзгеріс, 7 700 ккал емес.
- Бұрынғы калория мөлшерін ұстана беру. Әр 4–5 кг тастаған сайын салмақты сақтауға қажет калория азаяды. Қайта есептеңіз.
- Жаттығуда жаққан калорияны асыра есептеу. Сағаттар мен тренажерлер көбіне сіз жұмсағаннан көп калория көрсетеді. Сол мөлшердің бәрін тамақпен толықтырсаңыз, тапшылық қалмайды.
- Калорияны тым азайту. Өте үлкен тапшылықты ұзақ ұстану қиын әрі тасталған салмақ оңай қайта қосылуы мүмкін. Егер денсаулығыңызда мәселе болса, жүкті болсаңыз немесе 18 жасқа толмасаңыз, калорияны азайтпас бұрын дәрігермен кеңесіңіз.