Күнделікті рациондағы майлар қанша болуы керек? Ересектердің көбі үшін майдан түсетін энергия тәуліктік калорияның 20–35%-ын құрауы керек. Күніне 2 000 ккал тұтынсаңыз, бұл 44–78 г май, ал 1 600 ккал тұтынсаңыз, 36–62 г май деген сөз. Қаныққан майдан түсетін энергия калорияның 10%-ынан аз болуы керек: 2 000 ккал үшін бұл шамамен 22 г. Әйелдер мен ерлерге ұсынылатын пайыз бірдей; граммен есептегендегі айырмашылық тек калория мөлшеріне байланысты.
Арықтағыңыз келе ме? Майға бола бөлек диета ұстанудың қажеті жоқ, бірақ оның мөлшерін қадағалау керек. Майдың әр грамында 9 ккал, ал ақуыз бен көмірсудың әр грамында 4 ккал бар. Сондықтан сәл артық құйылған май, қосымша ірімшік немесе бір уыс жаңғақ күндік калорияны тез арттырады.
Майлар: калорияға қарай тәуліктік мөлшері
Екі ресми көрсеткішті білген жөн. АҚШ тұрғындарына арналған тамақтану жөніндегі ұсынымдарда ересектерге калорияның 20–35%-ын майдан алу ұсынылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) ұсынымы бойынша энергияның кемінде 15%-ы майдан түсуі керек, ал бұл үлесті 30%-дан асырмау артық салмақ қосудың алдын алуға көмектесуі мүмкін. Май мөлшерін граммен есептеу үшін күндік калорияны тиісті пайызға көбейтіп, 9-ға бөліңіз.
| Тәуліктік калория | Тәуліктік май (20–35%) | 30% болғандағы май мөлшері | Қаныққан май: мына мөлшерден аз |
|---|---|---|---|
| 1 400 ккал | 31–54 г | 47 г | 16 г |
| 1 600 ккал | 36–62 г | 53 г | 18 г |
| 1 800 ккал | 40–70 г | 60 г | 20 г |
| 2 000 ккал | 44–78 г | 67 г | 22 г |
| 2 200 ккал | 49–86 г | 73 г | 24 г |
| 2 400 ккал | 53–93 г | 80 г | 27 г |
Демек, 1 800 ккал тұтынсаңыз, күніне 40 пен 70 г аралығында май жеуге болады, оның қаныққан түрі 20 г-нан аспауы керек. Қанша калория керегін әлі білмесеңіз, алдымен күніне қанша калория қажет екенін анықтаудан бастаңыз.
Дене салмағының әр килограмына қанша май керек
Майдың тәуліктік нормасы көбіне дене салмағының әр килограмына шақталып беріледі. Бұл есептеу тәсілі спорттық тамақтанудан шыққан. Бодибилдерлердің маусымаралық кезеңдегі тамақтануына арналған шолуда күніне дене салмағының әр килограмына қалыпты мөлшерде 0,5–1,5 г май және оған қоса 1,6–2,2 г ақуыз тұтыну ұсынылады. Граммен есептегенде бұл аралық мынадай болады:
| Дене салмағы | Тәуліктік май (әр кг-ға 0,5–1,5 г) | Әр кг-ға 1 г болғанда |
|---|---|---|
| 60 кг | 30–90 г | 60 г |
| 70 кг | 35–105 г | 70 г |
| 80 кг | 40–120 г | 80 г |
| 90 кг | 45–135 г | 90 г |
| 100 кг | 50–150 г | 100 г |
Әдетте екі әдіспен есептегендегі нәтижелер бір-біріне жақын болады. Мысалы, салмағы 70 кг, күніне 2 000 ккал тұтынатын адамды алайық: калорияның 20–35%-ы — 44–78 г май, яғни әр кг-ға шамамен 0,6–1,1 г. Бірақ әр килограмға шаққандағы аралық күш жаттығуларын жасап, калорияны артығымен тұтынатын адамдарға арналған. Артық салмағыңыз көп болса, бұл есеп күндік калорияңызға сыймайтын май мөлшерін көрсетуі мүмкін, сондықтан пайызға негізделген кестені қолданыңыз. Бұлшықет өсіріп жүрсіз бе? Бұлшықет өсіруге қажет калория туралы жеке нұсқаулық бар.
Өзіңізге қажет май мөлшерін 4 қадаммен есептеу
- Күндік калория мөлшерін белгілеңіз. Мысалы: күніне 1 800 ккал.
- Май мөлшерінің аралығын есептеңіз. 1 800 ккал-дың 20%-ы — 360 ккал, ал 35%-ы — 630 ккал. Екеуін де 9-ға бөлсеңіз, 40–70 г май шығады.
- Өзіңізге ыңғайлы мөлшерді таңдаңыз. Мысалы: 30%, яғни 540 ккал немесе 60 г. Қаныққан майдың шегі — калорияның 10%-ы: 180 ккал немесе 20 г.
- Ақуыз бен көмірсу мөлшерін соған қарай есептеңіз. 100 г ақуызға (400 ккал) орын бөлген соң, 860 ккал қалады. Бұл — 215 г көмірсу.
Есепті сіздің орныңызға макронутриенттер калькуляторы шығарады. Қалған екі көрсеткішке де жеке нұсқаулық бар: күніне қанша ақуыз керек және күніне қанша көмірсу керек.
Күніне 60 г май: бір күндік мәзір
Төменде есептегі мысалға жақын қарапайым бір күндік мәзір берілген: шамамен 1 790 ккал, 61 г май және 16 г қаныққан май. Барлығы USDA FoodData Central деректері бойынша есептелген. Майы анық байқалатын азықтардың аз ғана мөлшері қанша үлес қосатынына назар аударыңыз: 10 г сұйық май, 20 г жаңғақ және албырттың бір порциясы жалпы майдың жартысынан көбін береді.
| Ас ішу уақыты | Тағамдар | Май | Қаныққан май |
|---|---|---|---|
| Таңғы ас | Сұлы 60 г (құрғақ күйінде), қаймағы алынбаған сүт 200 г, банан 100 г | 11 г | 5 г |
| Түскі ас | Пеште піскен тауықтың төс еті 150 г, піскен қарақұмық 200 г, қызанақ 150 г, зәйтүн майы 10 г | 17 г | 3 г |
| Тіскебасар | Қаймағы алынбаған сүттен жасалған қоспасыз йогурт 200 г, бадам 20 г | 16 г | 5 г |
| Кешкі ас | Пеште піскен албырт 120 г, суда піскен картоп 200 г, брокколи 150 г, тұтас бидай ұнынан пісірілген нан 40 г | 17 г | 3 г |
| Барлығы | Шамамен 1 790 ккал, оның 31%-ы майдан түседі | 61 г | 16 г |


Майлар қандай тағамдарда болады: 100 г өнімдегі мөлшері
Сұйық май — таза май: табаға құйған әр 10 г май тағамға 10 г май мен 90 ккал-ға жуық энергия қосады. Жаңғақ, ірімшік пен шоколадтың шамамен үштен бірінен үштен екісіне дейінгі бөлігі — май. Майы аз ет пен піскен жармада оның мөлшері өте аз.
| Өнім | 100 г өнімдегі май | Оның ішінде қаныққан май |
|---|---|---|
| Зәйтүн майы | 100,0 г | 13,8 г |
| Күнбағыс майы | 100,0 г | 10,3 г |
| Сары май | 81,1 г | 51,4 г |
| Майонез | 74,9 г | 11,7 г |
| Грек жаңғағы | 65,2 г | 6,1 г |
| Бадам | 49,9 г | 3,8 г |
| Қара шоколад, какао мөлшері 70–85% | 42,6 г | 24,5 г |
| Чеддер ірімшігі | 33,3 г | 18,9 г |
| Сары май қосылған круассан | 21,0 г | 11,7 г |
| Сиыр етінің фаршы, майсыз ет үлесі 80%, шикі | 20,0 г | 7,6 г |
| Авокадо | 14,7 г | 2,1 г |
| Фермада өсірілген албырт, шикі | 13,4 г | 3,1 г |
| Жұмыртқа | 9,5 г | 3,1 г |
| Қаймағы алынбаған сүт | 3,3 г | 1,9 г |
| Тауықтың төс еті, терісіз, шикі | 2,6 г | 0,6 г |
| Ақ күріш, піскен | 0,3 г | 0,1 г |
Жалпы май мөлшерімен қатар қаныққан май бағанын да салыстырыңыз. Грек жаңғағында май чеддерге қарағанда көп, бірақ чеддердегі қаныққан май үш есе көп.
Арықтау үшін күніне қанша май жеу керек
Арықтау үшін міндетті түрде майы аз диета ұстанудың қажеті жоқ. DIETFITS зерттеуінде 609 ересек адам 12 ай бойы дұрыс тамақтану қағидаларына сай майы аз немесе көмірсуы аз диета ұстанды. Майы аз диета тобында зерттеу соңында майдың үлесі калорияның шамамен 29%-ын құрап, қатысушылар орта есеппен 5,3 кг салмақ тастады. Көмірсуы аз диета тобында калорияның шамамен 45%-ы майдан түсіп, қатысушылар 6,0 кг салмақ тастады. Екі топ арасындағы айырмашылық статистикалық тұрғыдан мәнді болған жоқ.
Маңыздысы — калорияның жалпы мөлшері. Оны бақылауға бірнеше әдет көмектеседі:
- Алдымен калория тапшылығын белгілеңіз де, майдан түсетін калорияны осы азайтылған мөлшердің 20–35%-ы шегінде ұстаңыз.
- Сұйық майды қасықпен өлшеңіз немесе тамақ пісірер алдында және кейін бөтелкені таразыға тартыңыз. Көз мөлшерімен құйсаңыз, 100–200 ккал-ды оп-оңай есепке қоспай қаласыз.
- Әдеттегі порцияңыздың көлеміне үйренгенше, бір-екі апта бойы жаңғақты, ірімшікті және жаңғақ пастасын таразыға тартып жүріңіз.
- Калорияны азайтамын деп майды мүлде дерлік алып тастамаңыз. Ақуыз мөлшерін тұрақты ұстап, май мен көмірсуды қатар азайтыңыз.
Кетогендік диетада, керісінше, калорияның көбі майдан түседі. Оған арналған мөлшерлер кето диетадағы макронутриенттер туралы нұсқаулықта берілген.
Қаныққан, қанықпаған және трансмайлар: қайсын шектеу керек
Майдың мөлшері — мәселенің бір жағы ғана. ДДҰ ұсынымы бойынша жейтін майыңыздың басым бөлігі қанықпаған болуы керек. Қалған екі түріне мынадай шектеулер қойылған:
- Қаныққан майлар: калорияның 10%-ынан артық емес, 2 000 ккал үшін шамамен 22 г. Негізгі көздері — сары май, ірімшік, майлы ет, тәтті пісірмелер және кокос майы.
- Трансмайлар: калорияның 1%-ынан артық емес, 2 000 ккал үшін шамамен 2 г. Бұған өндірістік трансмайлар да, сиыр мен қойдың еті және сүт өнімдерінде табиғи түрде кездесетін трансмайлар да кіреді.
- Қанықпаған майлар: қалған бөлігі. Олар зәйтүн және күнбағыс майында, жаңғақта, дәндерде, авокадода және майлы балықта болады.
Жоғарыдағы бір күндік мәзірде 16 г қаныққан май бар, ал майдың жалпы мөлшері — 61 г. Қаныққан май мөлшері 1 800 ккал үшін белгіленген 20 г шегінен едәуір төмен.
Күнделікті май мөлшері тым аз болуы мүмкін бе?
Иә. ДДҰ ересектер үшін төменгі шекті энергияның 15%-ы деп белгілейді, ал АҚШ ұсынымындағы аралық 20%-дан басталады. Ағзаңыз алмастырылмайтын май қышқылдарын өзі түзе алмайды, сондықтан оларды тағамнан алуы керек. A, D, E және K дәрумендері де маймен бірге сіңеді. 1 600 ккал тұтынғанда 15% — 27 г, ал 20% — 36 г. Сондықтан күніне 15–20 г май ғана тұтыну — апталап ұстануға тым төмен мөлшер. Майы аз диетаны сізге дәрігер тағайындады ма? Онда осы мақаладағы емес, дәрігер белгілеген мөлшерді ұстаныңыз.