რამდენია ცხიმების დღიური ნორმა? ზრდასრულთა უმეტესობისთვის ცხიმებზე დღიური კალორიების 20–35% უნდა მოდიოდეს. 2 000 კკალზე ეს დღეში 44–78 გ ცხიმია, ხოლო 1 600 კკალზე — 36–62 გ. გაჯერებულ ცხიმებზე კალორიების 10%-ზე ნაკლები უნდა მოდიოდეს, რაც 2 000 კკალზე დაახლოებით 22 გ-ია. ქალებისა და კაცებისთვის პროცენტული წილი ერთნაირია; გრამებში რაოდენობა მხოლოდ კალორიების განსხვავების გამო იცვლება.
წონის დაკლება გსურთ? ცხიმებისთვის ცალკე კვების გეგმა საჭირო არ არის, თუმცა მათ რაოდენობას ყურადღება უნდა მიაქციოთ. ერთ გრამ ცხიმში 9 კკალია, ხოლო ერთ გრამ ცილაში ან ნახშირწყლებში — 4 კკალ. ამიტომ ცოტაოდენი დამატებითი ზეთი, ყველი ან ერთი მუჭა თხილეული დღის კალორიების ჯამს სწრაფად ცვლის.
ცხიმების დღიური ნორმა კალორიების მიხედვით
ორი ოფიციალური რეკომენდაცია გამოგადგებათ. ამერიკელებისთვის განკუთვნილი კვების გაიდლაინების თანახმად, ზრდასრულთა რაციონში ცხიმებზე კალორიების 20–35% უნდა მოდიოდეს. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციით კი, ცხიმებიდან ენერგიის სულ მცირე 15% უნდა მიიღოთ, ხოლო მათი წილის 30%-ზე ან უფრო დაბალ ნიშნულზე შენარჩუნება შესაძლოა წონის არაჯანსაღი მატების თავიდან აცილებაში დაგეხმაროთ. გრამებში გადასაყვანად კალორიების რაოდენობა შესაბამის პროცენტზე გაამრავლეთ და 9-ზე გაყავით.
| კალორიები დღეში | ცხიმი დღეში (20–35%) | ცხიმი 30%-ის შემთხვევაში | გაჯერებული ცხიმი — მითითებულ რაოდენობაზე ნაკლები |
|---|---|---|---|
| 1 400 კკალ | 31–54 გ | 47 გ | 16 გ |
| 1 600 კკალ | 36–62 გ | 53 გ | 18 გ |
| 1 800 კკალ | 40–70 გ | 60 გ | 20 გ |
| 2 000 კკალ | 44–78 გ | 67 გ | 22 გ |
| 2 200 კკალ | 49–86 გ | 73 გ | 24 გ |
| 2 400 კკალ | 53–93 გ | 80 გ | 27 გ |
ამგვარად, 1 800 კკალზე დღეში 40–70 გ ცხიმი შეგიძლიათ მიიღოთ, აქედან გაჯერებული — არაუმეტეს 20 გ-ისა. თუ ჯერ არ იცით, რამდენი კალორია გჭირდებათ, დაიწყეთ სტატიით რამდენი კალორია გჭირდებათ დღეში.
ცხიმის რაოდენობა სხეულის წონის ყოველ კგ-ზე
ცხიმის დღიურ რაოდენობას ხშირად სხეულის წონის ყოველ კგ-ზე გრამებითაც უთითებენ. გამოთვლის ეს მეთოდი სპორტული კვებიდან მოდის. ბოდიბილდერების არასაშეჯიბრო პერიოდში კვების შესახებ მიმოხილვაში რეკომენდებულია დღეში სხეულის წონის ყოველ კგ-ზე ცხიმის ზომიერი რაოდენობა — 0,5–1,5 გ — და 1,6–2,2 გ ცილა. ქვემოთ ნახავთ, რამდენი გრამია ეს სხვადასხვა წონისთვის:
| სხეულის წონა | ცხიმი დღეში (0,5–1,5 გ ყოველ კგ-ზე) | ყოველ კგ-ზე 1 გ-ის შემთხვევაში |
|---|---|---|
| 60 კგ | 30–90 გ | 60 გ |
| 70 კგ | 35–105 გ | 70 გ |
| 80 კგ | 40–120 გ | 80 გ |
| 90 კგ | 45–135 გ | 90 გ |
| 100 კგ | 50–150 გ | 100 გ |
ეს ორი მეთოდი, როგორც წესი, მსგავს შედეგს იძლევა. მაგალითად, 70 კგ წონის ადამიანისთვის, რომელიც დღეში 2 000 კკალს იღებს, კალორიების 20–35% არის 44–78 გ ცხიმი, ანუ დაახლოებით 0,6–1,1 გ ყოველ კგ-ზე. თუმცა წონის მიხედვით გამოთვლილი დიაპაზონი მათთვისაა განკუთვნილი, ვინც ძალოვან ვარჯიშებს ასრულებს და იმაზე მეტ კალორიას იღებს, ვიდრე ხარჯავს. მნიშვნელოვანი ჭარბი წონის შემთხვევაში, ამ მეთოდით გამოთვლილი ცხიმის რაოდენობა შეიძლება თქვენს დღიურ კალორიებში ვეღარ ჩაეტიოს, ამიტომ პროცენტულ წილზე დაფუძნებული ცხრილი გამოიყენეთ. კუნთოვანი მასის მომატება გსურთ? წაიკითხეთ ცალკე გზამკვლევი რამდენი კალორია გჭირდებათ კუნთოვანი მასის მოსამატებლად.
როგორ გამოთვალოთ ცხიმის საჭირო რაოდენობა 4 ნაბიჯში
- განსაზღვრეთ დღიური კალორიები. მაგალითად: 1 800 კკალ დღეში.
- გამოთვალეთ დიაპაზონი. 1 800-ის 20% არის 360 კკალ, ხოლო 35% — 630 კკალ. ორივე რიცხვი 9-ზე გაყავით და მიიღებთ 40–70 გ ცხიმს.
- აირჩიეთ თქვენთვის მოსახერხებელი რაოდენობა. მაგალითად: 30%, ანუ 540 კკალ ან 60 გ. გაჯერებული ცხიმის ზედა ზღვარი კალორიების 10%-ია: 180 კკალ, ანუ 20 გ.
- დანარჩენი კალორიები ცილებსა და ნახშირწყლებზე გაანაწილეთ. 100 გ ცილისთვის (400 კკალ) გამოყოფის შემდეგ დარჩება 860 კკალ. ეს 215 გ ნახშირწყალია.
გამოთვლებს თქვენ ნაცვლად ცილების, ცხიმებისა და ნახშირწყლების კალკულატორი შეასრულებს. დანარჩენი ორი მაჩვენებლისთვის ცალკე გზამკვლევებია: რამდენი ცილა გჭირდებათ დღეში და რამდენი ნახშირწყალი გჭირდებათ დღეში.
როგორ გამოიყურება დღეში 60 გ ცხიმი
ქვემოთ მოცემულია ერთი ჩვეულებრივი დღის მენიუ, რომელიც ამ მაგალითს უახლოვდება: დაახლოებით 1 790 კკალ, 61 გ ცხიმი და 16 გ გაჯერებული ცხიმი. ყველაფერი USDA FoodData Central-ის მონაცემებითაა გამოთვლილი. დააკვირდით, რამდენად მცირე რაოდენობაა საჭირო: 10 გ ზეთი, 20 გ თხილეული და ორაგულის ერთი ულუფა მთლიანი ცხიმის ნახევარზე მეტს იძლევა.
| კვება | პროდუქტები | ცხიმი | გაჯერებული ცხიმი |
|---|---|---|---|
| საუზმე | შვრია 60 გ (მშრალი), მოუხდელი რძე 200 გ, ბანანი 100 გ | 11 გ | 5 გ |
| სადილი | ღუმელში შემწვარი ქათმის მკერდი 150 გ, მოხარშული წიწიბურა 200 გ, პომიდორი 150 გ, ზეითუნის ზეთი 10 გ | 17 გ | 3 გ |
| წახემსება | მოუხდელი რძისგან დამზადებული ნატურალური იოგურტი 200 გ, ნუში 20 გ | 16 გ | 5 გ |
| ვახშამი | ღუმელში შემწვარი ორაგული 120 გ, მოხარშული კარტოფილი 200 გ, ბროკოლი 150 გ, სრულმარცვლოვანი ხორბლის პური 40 გ | 17 გ | 3 გ |
| სულ | დაახლოებით 1 790 კკალ, აქედან 31% — ცხიმიდან | 61 გ | 16 გ |


ცხიმები საკვებში: რაოდენობა 100 გ-ზე
ზეთი მთლიანად ცხიმია, ამიტომ ტაფაში ჩასხმული ყოველი 10 გ ზეთი 10 გ ცხიმსა და თითქმის 90 კკალს ნიშნავს. თხილეული, ყველი და შოკოლადი ცხიმებით მდიდარი საკვებია: მათი დაახლოებით მესამედიდან ორ მესამედამდე ცხიმია. მჭლე ხორცსა და მოხარშულ მარცვლეულში კი ცხიმი ძალიან ცოტაა.
| პროდუქტი | ცხიმი 100 გ-ში | აქედან გაჯერებული |
|---|---|---|
| ზეითუნის ზეთი | 100,0 გ | 13,8 გ |
| მზესუმზირის ზეთი | 100,0 გ | 10,3 გ |
| კარაქი | 81,1 გ | 51,4 გ |
| მაიონეზი | 74,9 გ | 11,7 გ |
| ნიგოზი | 65,2 გ | 6,1 გ |
| ნუში | 49,9 გ | 3,8 გ |
| შავი შოკოლადი, 70–85% კაკაო | 42,6 გ | 24,5 გ |
| ყველი ჩედარი | 33,3 გ | 18,9 გ |
| კრუასანი კარაქით | 21,0 გ | 11,7 გ |
| საქონლის ხორცის ფარში, 80% მჭლე ხორცი, უმი | 20,0 გ | 7,6 გ |
| ავოკადო | 14,7 გ | 2,1 გ |
| ორაგული, ფერმაში გაზრდილი, უმი | 13,4 გ | 3,1 გ |
| კვერცხი | 9,5 გ | 3,1 გ |
| რძე, მოუხდელი | 3,3 გ | 1,9 გ |
| ქათმის მკერდი, კანის გარეშე, უმი | 2,6 გ | 0,6 გ |
| თეთრი ბრინჯი, მოხარშული | 0,3 გ | 0,1 გ |
შეადარეთ გაჯერებული ცხიმის სვეტიც და არა მხოლოდ ცხიმის საერთო რაოდენობა. ნიგოზი ჩედარზე მეტ ცხიმს შეიცავს, თუმცა ჩედარში გაჯერებული ცხიმი სამჯერ მეტია.
რამდენი ცხიმი უნდა მიიღოთ დღეში წონის დასაკლებად
წონის დასაკლებად აუცილებელი არ არის დაბალცხიმიან კვებაზე გადასვლა. DIETFITS-ის კვლევაში 609 ზრდასრული 12 თვის განმავლობაში ჯანსაღ დაბალცხიმიან ან ჯანსაღ დაბალნახშირწყლოვან დიეტას იცავდა. დაბალცხიმიანი კვების ჯგუფში საბოლოოდ ცხიმებზე კალორიების დაახლოებით 29% მოდიოდა, ხოლო წონა საშუალოდ 5,3 კგ-ით შემცირდა. დაბალნახშირწყლოვანი კვების ჯგუფში ცხიმებზე კალორიების დაახლოებით 45% მოდიოდა და წონის კლება 6,0 კგ იყო. ჯგუფებს შორის სხვაობა სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ იყო.
მთავარია კალორიების ჯამური რაოდენობა, მის კონტროლს კი რამდენიმე ჩვევა გაგიმარტივებთ:
- ჯერ კალორიული დეფიციტი განსაზღვრეთ და ცხიმები შემცირებული კალორიების 20–35%-ის ფარგლებში შეინარჩუნეთ.
- ზეთი კოვზით გაზომეთ ან მომზადებამდე და მომზადების შემდეგ ბოთლი აწონეთ. ზეთს თუ თვალით ასხამთ, 100–200 კკალ ყველაზე ადვილად სწორედ აქ გამოგრჩებათ.
- ერთი ან ორი კვირის განმავლობაში აწონეთ თხილეული, ყველი და თხილეულის კარაქი, სანამ კარგად არ გეცოდინებათ, როგორ გამოიყურება თქვენი ჩვეული ულუფა.
- კალორიების დასაზოგად ცხიმები თითქმის ნულამდე არ შეამციროთ. ცილის მიღება უცვლელად შეინარჩუნეთ, ცხიმები და ნახშირწყლები კი ერთად შეამცირეთ.
კეტოგენური დიეტა საპირისპირო შემთხვევაა: კალორიების უმეტესობა ცხიმებიდან მიიღება. შესაბამისი მაჩვენებლები იხილეთ კეტო დიეტის მაკრონუტრიენტების გზამკვლევში.
გაჯერებული, უჯერი და ტრანსცხიმები: რა უნდა შეზღუდოთ
რაოდენობა საკითხის მხოლოდ ერთი მხარეა. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, საკვებიდან მიღებული ცხიმების უმეტესობა უჯერი უნდა იყოს. დანარჩენი ორი სახეობისთვის კი ასეთი ზღვრებია განსაზღვრული:
- გაჯერებული ცხიმები: კალორიების არაუმეტეს 10%-ისა, ანუ 2 000 კკალზე დაახლოებით 22 გ. ძირითადი წყაროებია კარაქი, ყველი, ცხიმიანი ხორცი, ცომეული და ქოქოსის ზეთი.
- ტრანსცხიმები: კალორიების არაუმეტეს 1%-ისა, ანუ 2 000 კკალზე დაახლოებით 2 გ. ეს ზღვარი ეხება როგორც სამრეწველო ტრანსცხიმებს, ისე ძროხისა და ცხვრის ხორცსა და რძის პროდუქტებში ბუნებრივად არსებულ ტრანსცხიმებს.
- უჯერი ცხიმები: დარჩენილი წილი. მათი წყაროებია ზეითუნისა და მზესუმზირის ზეთი, თხილეული, თესლეული, ავოკადო და ცხიმიანი თევზი.
ზემოთ მოცემულ მენიუში 61 გ ცხიმიდან 16 გ გაჯერებულია, რაც 1 800 კკალისთვის განსაზღვრულ 20 გ-იან ზღვარზე საკმაოდ ნაკლებია.
შეიძლება ზედმეტად ცოტა ცხიმს იღებდეთ?
დიახ. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია ზრდასრულებისთვის ქვედა ზღვრად ენერგიის 15%-ს ადგენს, აშშ-ის რეკომენდებული დიაპაზონი კი 20%-დან იწყება. თქვენი ორგანიზმი შეუცვლელ ცხიმოვან მჟავებს ვერ წარმოქმნის, ამიტომ ისინი საკვებიდან უნდა მიიღოთ. A, D, E და K ვიტამინები კი ცხიმთან ერთად შეიწოვება. 1 600 კკალზე 15% არის 27 გ, ხოლო 20% — 36 გ, ამიტომ დღეში 15–20 გ ცხიმი ზედმეტად ცოტაა იმისთვის, რომ ასე კვირების განმავლობაში იკვებოთ. დაბალცხიმიანი დიეტა ექიმმა დაგინიშნათ? ამ შემთხვევაში ამ სტატიაში მოცემული რიცხვების ნაცვლად ექიმის მიერ მითითებულ რაოდენობებს მიჰყევით.